Evlerimizde kullandığımız elektrikli ev aletleri istenilen hizmet ve konfor seviyesini etkilemeksizin daha az enerji ile kullanılabilir. Verimli aydınlatma sistemlerini ve ev aletlerini kullanarak elektrik faturalarında azalma sağlanabilir. Verimli aletlerin fiyatları benzer modellerinden pahalı olabilir. Bununla birlikte verimli aletlerin satınalınması esnasında ödenen fiyat farkı daha sonra elektrik faturalarındaki düşüş ile kullanıcıya geri ödenir.

1999 verilerine göre, ülkemizde elektriğin % 47 gibi önemli oranı bina ve hizmetler sektöründe tüketilmiştir.

Enerji türleri içerisinde elektrik enerjisinin maliyeti oldukça yüksektir. Bu nedenle elektriğin tüketimi konusuna önem vermek gerekir. Enerji maliyetlerinin ve enerjiye olan talebin artması, enerji tasarrufunu zorunlu hale getirmiştir.

Enerji ihtiyacının % 62′sini ithal etmek zorunda olan ve fosil yakıt kullanarak elektrik enerjisine dönüşüm sağlayan santralların toplam veriminin % 30 olduğu ülkemizde enerjinin verimli kullanımının önemi açıkça görülmektedir.

Çoğumuz çevresel olaylara duyarlı olmakla birlikte, artan enerji kullanımı ile orantılı olarak artış gösteren çevresel zararları azaltma konusunda ne yapabileceğimizden emin değilizdir. Eğer elektriği daha verimli kullanmayı seçersek Türkiye’de çevresel sorunların çözümüne önemli bir katkı sağlarız.

STANDARTLARIN TÜKETİCİYE SAĞLADIĞI YARARLAR

Standartlar, kalite, güven ve değişebilirlik açısından kesin garantiler ifade eder. İhtiyacı en iyi şekilde karşılayabilecek bir ürün seçimi, bazen çok uzun zaman ve çaba harcanmasını gerektirebilir. Bunun sonucunda hatalı seçim yapmak ve memnun olmamak da mümkündür. Oysa bu karşılaştırma, tercih ve seçim işlemleri, standartlar sayesinde çok kolay ve kısa bir süre içinde başarı ile sonuçlandırılabilir.

Gelecekte bütün elektrikli ev aletleri, enerji tüketimlerini gösteren etiketleri bulundurmak zorunda olacaklardır. Avrupa Birliği ülkelerinde, ilk aşamada buzdolapları ve derin dondurucular için bu sınıflandırma yapılmıştır. Ülkemizde de, Avrupa Birliği mevzuatlarına parelel olarak enerji etiketlemesi ile ilgili yasal düzenleme çalışmaları tamamlanmak üzeredir.

Elektrikli ev aletlerinde enerji etiketlemesi ile;

•Tüketiciye alacağı ürünün yılda ne kadar enerji tüketeceği bilgisinin satınalma sırasında sağlanması,

•İmalatçıların ürettikleri cihazların enerji tüketimlerini azaltmak için önlem almaya teşvik edilmesi,

dolayısıyla enerjinin akılcı ve verimli kullanılmasının sağlanması amaçlanmıştır.

Enerji Etiketi Örneği

Etikette yer alacak bilgiler aşağıdaki şekilde olmalıdır.

I.    İmalatçının adı veya ticari markası yazılacaktır.
II.   İmalatçının model tanımı belirtilecektir.
III.  Cihazın enerji verim sınıfı EK- V’ e uygun olarak belirlenecektir. Uygun harf ilgili ok işareti ile       aynı hizaya yazılacaktır.
IV.  Bir ürüne Avrupa Topluluğu Konseyi’nin 880/92/EEC sayılı direktife istinaden “Topluluk çevre       etiketi ödülü” vermesi halinde,
çevre ödülü işareti sözkonusu direktifte belirtilen kurallara uymak kaydıyla ürüne iliştirilebilir.
V.   Enerji Tüketimi, 5 inci maddenin üçüncü fıkrasının (d) bendinde belirtilen standarda uygun       olarak ve kWh /yıl cinsinden açıklanabilir. (24 saatteki tüketim x 365 belirtilecektir).
VI.  Yıldız vererek belirtilmesi gerekmeyen (çalışma sıcaklığı > -6°C olan) tüm gıda saklama       bölümlerinin net depolama hacmi toplamı yazılacaktır.
VII. Yıldız vererek belirtilmesi gereken (çalışma sıcaklığı £ -6°C olan) tüm dondurulmuş gıda       saklama bölümlerinin net depolama hacmi toplamı belirtilecektir.
VIII. Belirtilen standartlara göre dondurulmuş gıda saklama bölmesinin yıldız sayısı. Bu bölme için        yıldız verilmesi gerekmiyorsa bu satır boş bırakılacaktır.
IX. Gürültü seviyesi (desibel cinsinden) yazılacaktır.

AB Enerji Verimliliği Etiketi sınıflandırması bir aletin yıllık enerji tüketimi bazında yedi gruptan oluşmaktadır. A harfi en düşük enerji tüketim sınıfını göstermektedir. A sınıfı bir elektrikli alet almanız durumunda ortalama enerji tüketiminden % 45 daha az enerji tüketecektir. G harfi sınıfına ait bir alet de ortalama enerji tüketiminden en az %25 daha fazla enerji tüketecektir. Böylece A, B ve C harfli sınıfa ait elektrikli aletlerin tüketimi ortalama tüketimden daha düşük olacaktır.

ENERJİ VERİMLİ LAMBA VE ALETLERİN SEÇİMİ

Yeni bir ev için veya mevcut olanın değiştirilmesi amacıyla yeni lambalar ve aletler satınalınacağında, ekonomik gücün yetebileceği en verimli olanlar alınmalıdır. Karar verirken dikkat edilecek birkaç önemli nokta vardır. Aletlerin verim oranlarının bilinmesi, nerede bulunabileceği, satınalma ve kullanım süresince enerji maliyetinin kullanıcıyı nasıl etkileyeceği önemli noktalardır. Aynı zamanda, evlerde kullanılan hangi aletlerin en fazla enerjiyi tükettiği ve belirli aletlerin enerji maliyetlerinin nasıl tahmin edileceği bilinmelidir.

Bazen enerji verimli aletler satınalırken daha fazla, bazen ise daha az ödenir. Fakat her iki durumda da enerji verimliliği uzun süre kullanımlarda tasarruf sağlar. Kullanıcı başlangıçta tasarruf etmeyi düşünerek ucuz ama verimi düşük bir aleti tercih edebilir. Fakat bunun sonucunda her ay daha yüksek elektrik faturası ile kaşılaşacaktır. Bir alete sahip olunduğu sürece kullanma maliyetini ödeme yükümlülüğüne girilir. Bu kullanma maliyetleri katlanarak artabilir. Örneğin; bir buzdolabını 13-15 yıl kullanmak genellikle satınalma maliyetinin 1,5-2 katına mal olur. Verimli bir aletin satınalma ve kullanımı süresince maliyetlerinin toplamı düşük verimli bir aletin toplam maliyetinden azdır.

AYDINLATMADA ENERJİ TASARRUFU

Evlerde aylık elektrik faturalarının yaklaşık %20′si aydınlatma amaçlı kullanıma aittir. Verimli aydınlatma hem faturalarda hem de gözlerde rahatlama sağlayacağından daha düşük faturalar ve daha kaliteli aydınlatma ile memnun edici sonuçlar elde edilecektir.

Aydınlatmada enerji tasarrufunun basit tedbirlerle sağlanması bizim için önemli bir avantajdır. Burada önemli olan konuya gereken ilginin gösterilmesidir. Aydınlatmada enerji tasarrufu, aydınlatmanın kalitesini düşürmeden iyi bir aydınlatmanın gereklerini yerine getirerek yapılmalıdır. ıyi bir aydınlatma daha verimli aydınlatma elemanlarıyla sağlandığı için, sonuçta aynı aydınlatma seviyelerini daha az enerji tüketimi ile sağlamış oluruz.

Düşük verimli ışık kaynakları yerine yüksek verimli ışık kaynakları kullanılarak uygun aydınlatma ve enerji tasarrufu sağlanabilir.

Ülkemizde yaygın olarak kullanılan lamba tipleri aşağıda yer almaktadır;

Akkor Lambalar

Işık elde etme biçimi ısıl ışıma olan akkor lambada, tungsten telden geçen elektrik akımı teli ısıtarak akkor duruma getirir ve telin ısınmaya başlamasıyla elektrik enerjisi ışınım enerjisine dönüşür. Bu lambaların yayımladıkları ışınımların çok büyük bir bölümü ısı, küçük bir bölümü görünür ışınımlardır. Bu nedenle, verimleri çok düşüktür. (h=10-20 lm/W)

Akkor Halojen Lambalar

Akkor halojen lamba, akkor lambanın atmosferindeki gaz karışımının değiştirilmesi (halojen eklenmesi) ile oluşturulmuş bir ısıl ışır kaynaktır. Bu tür lambaların atmosferinde kullanılan halojen moleküllerinin tungsten teli yenilemeleri nedeniyle, tel sıcaklığı artabilmektedir. Bunun sonucunda da, aynı güçteki akkor lambaya göre, hem ışık verimi hem de renk sıcaklığı biraz yükseltilebilmektedir.

Fluoresan Lambalar

Işınım elde etme biçimi ısıl ışıma olan fluoresan lambalarda, ışık üretimi iki aşamada ortaya çıkar. Birinci aşama, alçak basınçlı civa buharı ortamında lambanın iç yüzeyine fluoresan madde sürülerek elektrik akımı geçirilmesi ile gerçekleştirilen ‘elektrik deşarj’ olayı ile ışınım oluşturulmasıdır. Fluoresan lambaların verimi temelde lamba gücü arttıkça artmaktadır. Ancak, aynı güçteki lambalar ele alındığında, verim değişimi doğrudan doğruya fluorışıl tozun yapısına bağlı olmaktadır.

Işık kaynaklarının enerji tasarruflu üretilmesi doğrultusunda yapılan çalışmalar sonucunda tüp şeklindeki fluoresan lambalarda da büyük gelişmeler gerçekleştirilmiştir. 38 mm çaplı 20 W, 40 W, 65 W’ lık lambalar yerine, 26 mm çaplı sırasıyla 18 W, 36 W ve 58 W’ lık fluoresan lambalar kullanıma sunulmuştur. Lambaların çapları küçültülüp ışık akıları artırılmış, çok değişik renk sıcaklıklı ve renk ayırım özellikli lambalar üretilmeye başlanmıştır.Küçük çaplı lambalar daha ekonomiktir.

Kompakt Fluoresan Lambalar

Kompakt fluoresan lambalar konutlar ve ofisler için uygun olup, akkor lambaları kompakt fluoresan aydınlatmaya dönüştürmek kolaydır. Akkor lamba kullanılan hemen hemen her yerde kompakt fluoresan lambalar kullanılabilir. Örneğin 75 Watt’lık akkor flamanlı lamba yerine, 15 Watt’lık bir kompakt fluoresan lamba kullanarak, aynı aydınlatma %80 daha az enerji tüketerek elde edilir.

Ülkemizde, bu lambalar, pahalı olması nedeniyle gelişmiş ülkelere oranla yaygınlaşamamıştır. Verimli lamba fiyatlarında oldukça fiyat farkı görülmektedir. Fakat toplam maliyetleri gözönüne aldığımızda kompakt fluoresan lambaların kullanım ömrü süresince maliyetinin daha az olduğunu görülmektedir. İki faktör bunu doğrulamaktadır; bunlardan birincisi kullanım ömrünün akkor lambaya göre 8 kat uzun olması, ikincisi ise, akkor lambanın % 20′si kadar enerji kullanmalarıdır.

Aşağıdaki formül, 8000 saat kullanım ömrü baz alınarak ayrı ayrı lambaların toplam aydınlatma maliyetlerini hesaplayarak karşılaştırma olanağı verir.

“Elektrik Maliyeti = Elektriğin kWh Maliyeti x Watt Değeri x Kullanım ömrü (h)/1000”

Akkor Lamba ve Kompakt Fluorasan Lambanın Karşılaştırılması

Üç yıl süresince (4,380 saat), günde 4 saat ve aynı miktarda aydınlatma sağlayan iki lamba tipi için basit bir karşılaştırma yapalım. Bu sürede 6 adet akkor flamanlı lamba kullanırken, kompakt fluorasan lambanın 3.8 yıl daha kullanım ömrü devam edecektir.

Fluoresan Lambalarda Manyetik ve Elektronik Balastların Çalışma Prensibi :

Balastlar, fluoresan tüpleri ve kompakt fluoresan lambalara ilk çalışma komutunu verir ve çalıştırırlar. Fluoresan lambalar civa ve argon gazı ile doludurlar. Balastdan güç alan lambanın ucundaki elektrodlar gazı ionize etmek için elektrik deşarjı meydana getirirler. Civa atomları normal enerji seviyesine geri dönerken ultraviyole fotonlar yayarlar. Lambanın fosfor kaplaması fotonları, fluoresanları absorbe eder ve görünür ışık üretir.

Manyetik Balastlar: Manyetik veya elektromanyetik olarak adlandırılan balastlarda bir demir cevheri etrafında alüminyum veya bakır tel vardır. Bakır tel balastlar, alüminyum olanlara göre % 10 daha verimlidir. Manyetik balastlar, A.C. standart frekansta, 50 Hertz de çalışırlar. Elektrik tüketicilerinin extra düşük kayıplı balastları kullanmaları tavsiye edilmektedir.

Elektronik Balastlar : Elektronik balastlar, lambanın titreme ve gürültüsünü azaltan manyetik balastlara göre daha yüksek frekansta çalışırlar. Elektronik balastlar, manyetik balastlardan % 25 daha az elektrik kullanırlar. Bir çok elektronik balastın lambayı kısma olanağı sağlaması ile daha fazla enerji tasarrufu mümkündür. Daha verimli aydınlatma sistemleri daha az ısı üretirler. Elektronik balastların IEC 928 ve 929 uluslararası standartlar ile uyumlu ve yüksek güç faktörüne sahip olduğundan emin olunmalıdır.

Elektronik ve manyetik balastlar daha yüksek hat kayıplarına yol açan şekil bozulması veya faz atlaması nedeniyle düşük güç faktörüne sahip olabilir. Faz güç-faktörünü düzeltmek için balastlara kapasitörler monte edilebilir veya üretim sırasında balastla birleşik olarak üretilebilir.

Aşağıdaki Tabloda konutlarda kullanılan lamba tiplerinin özellikleri verilmiştir.

Verimlilik; lümen/watt olarak ifade edilmektedir.
(Giren enerji birimi başına çıkan ışık akısı birimi.)

Doğru Aydınlatmanın Seçilmesi

Doğru ampulün seçimi, onun ne amaçla ve nerede kullanılacağına bağlıdır. Ampul seçiminde aydınlatma seviyesi, açık kalma süresi ve değiştirilme kolaylığı gibi faktörlerin yanısıra aşağıdaki hususlar da gözönüne alınmalıdır. Doğru aydınlatmaya yaklaştıkça daha fazla para ve doğal kaynaklardan tasarruf edilecektir.

Saatlik maliyet verimliliği Lamba sayısı arttıkça, daha uzun ömürlü ve verimli olanlarına yatırım yapmak en doğru karardır. Yatırım daha kısa sürede geri ödeme sağlar.

Başlama Karakteristikleri Çeşitli tipteki ampullerin ilk çalışma karakteristikleri farklıdır. Örneğin, ilk çalışma esnasında manyetik balastlı fluoresan lambalar gecikmeli aydınlatırken, elektronik balastlı fluoresan lambalar anında aydınlatırlar. Manyetik ve elektronik balastlı fluoresanların her ikisi de 1-2 dakika sonra tam aydınlığa ulaşırlar.

Renk Standart akkor lambalar sıcak sarı-beyaz bir renk vermektedir. Halojen lambalar daha beyazdır. Fluoresan lambalar sıcak sarıdan soğuk beyaza kadar farklı renklerde aydınlatırlar.

Ağırlık Özellikle hafif, kırılgan armatür ve içindeki tesbit parçaları için lamba ağırlığı, karar vermede önemli bir faktör olabilir. Manyetik balastlı kompakt fluoresan lambaların ağırlığı, elektronik balastlı kompakt fluoresanlardan daha fazladır.

Yerleştirme İç mekan kullanımı için tasarlanan lambalar dış aydınlatmada kullanılmamalıdır. Örneğin soğuk su ile temas etmesi durumunda ince camlı lamba kırılabileceği için dış aydınlatmada akkor lambalar tavsiye edilmez.

Yönlendirme Lamba seçiminde ihtiyaç olan yere ne kadar faydalı aydınlatmanın yönlendirileceği gözönüne alınmalıdır. Özel (lokal) uygulamalarda düşük voltajlı halojen lambalar kısmen spot ışık istenilen spesifik yerleri aydınlatmak için uygundur.

Ayarlama Ayar anahtarı mod ayarlama (kısma) yoluyla standart akkor lambalarda enerji tasarrufu olanağı verir. Fakat bütün lamba tipleri, ayar anahtarı kullanımına uygun değildir.
Belirli bir saatte otomatik olarak lambaları kapatan bir saatin monte edilmesi veya çevrede birisi olduğu zaman lambaları açacak optik veya ultrasonik sensörlerin kullanılması ile bu anahtarları alternatif şekillerde kullanmak mümkündür.

Fiyat En ucuz ampulü seçmek, uzun dönemde para tasarrufu sağlamaz. Çünkü lambanın kullanım ömrü boyunca aydınlatma enerjisi maliyeti kendisinin alış maliyetinden on kat daha fazla olacaktır. Bu nedenle enerji verimli lambalar başlangıçta pahalıya mal olurken, düşük faturalar ile yatırım kısa sürede kendini çok çabuk geri öder.

Lümen/Watt oranı Lamba seçiminde etkinlik faktörü (lümen/Watt) yüksek, uzun ömürlü, zamanla oluşan ısı akısı düşümü az olan lambalar tercih edilmelidir. (Tipik akkor bir lambanın lümen/watt oranı 15:1 iken fluoresan bir lambanın oranı 60:1)

Aydınlatmada Enerji Tasarruf Noktaları

1. Bir akkor lamba, kompakt fluoresan lamba ile değiştirildiğinde,
%80 kadar aydınlatma maaliyeti azalır.

2. Eğer kullanıcının bütçesi bir defada bir çok fluoresan lamba almaya elvermezse, geride kalanları değiştirmek için aylık olarak sıraya konarak tamamlanması mümkündür.

3. Odadan ayrılırken lambalar kapatılmalıdır. Aile bireylerinin odadan ayrılırken lambaları kapatmalarını hatırlatacak notlar konması faydalı olacaktır.

4. Gün ışığından mümkün olduğunca faydalanılmalıdır. Odalar doğal aydınlık avantajını daha iyi kullanacak şekilde düzenlenmelidir. Pencere yakınına bir masa ve sandalye yerleştirerek elektrik faturalarında gerçek bir azalma sağlanabilir.
5. Dış kapı ışıldakları halojen lambalarla değiştirilebilir. 50-90 Watt’lık bir halojen lamba, iki kat fazla Watt’lı standart bir reflektör lamba yerine takılırsa yine aynı aydınlatma elde edilir.

6. Lambaların ve armatürlerin peryodik olarak bakımları yapılmalıdır. Aydınlatma sistemlerinin bakımları yapıldığında daha verimli olarak çalışırlar. İyi yapılmayan bakım sonucunda lamba üzerinde biriken tozlar faydalı ışık miktarını azaltır. Tozlanan armatür ışığın %50′sini yayar, %50′sini yutar. Bunları temiz tutmakla daha fazla enerji harcamadan aydınlatma miktarı arttırılabilir. Tüm lambaların ışık çıktıları zamanla azalır. Işık çıktıları azalan yani verimleri düşen lambaların değiştirilmesi gerekir.

7. Lamba seçimleri en yüksek lümen/Watt oranına göre yapılmalıdır.

8. Duvarlar ve tavanlar açık renkli boya ile boyanmalı, dekorasyon eşyaları mümkün olduğunca açık renk seçilmelidir.

9. Lamba ışık çıktısı verimli olarak kullanılmalıdır. Aydınlatılması gereken yüzeylere lamba ışık çıktısının maksimum oranda ulaşıp ulaşmaması aydınlatma sisteminin verimliliğini etkileyen en önemli faktörlerden biridir.

10. Daha fazla ışığa ihtiyaç duyulan bölümlerde çok sayıda düşük güçlü lamba yerine daha yüksek güçlü tek bir lamba kullanmak daha verimli bir aydınlatma sağlar.

11. Dekoratif lambalar ışığı sizin istemediğiniz yönlere gönderir. Açık renk, şeffaf gölgelikli abajurlar ışığı daha iyi geçirirler.

ELEKTRİKLİ EV ALETLERİ

BUZDOLAPLARI

Önemli bir enerji kullanıcısı olan buzdolapları, periyodik olarak çalıştırılan çoğu aracın tersine, günün 24 saatinde ve yılda 365 gün çalışmaktadırlar.

Bir soğutucu ya da dondurucuda kullanılan yalıtıcı malzemenin kalınlığı ve kalitesi, buz eritme sistemi ve kapı-dolap dizaynı gibi faktörler istenen ısı düzeyini sürdürmek için harcanan elektrik enerjisi tüketimini etkiler.

Buzdolapları, klimalar ve ısı pompaları aynı prensipte çalışırlar. Mevcut ısı bir yerden hareket ettirilir ve başka bir yere transfer edilir. Bu sistemi daha iyi anlayabilmek için soğutma çevrimini bilmeliyiz.

Soğutma Çevrimi

Buzdolapları ve klimalar 4 ana elemana sahiptir.

1. Soğutucu gaz : ünitenin hayati kısmıdır. Bu, sıvı halden gaz hale dönerken, ısı absorblama daha sonra ısısını vererek tekrar yoğunlaşıp sıvı hale dönüşme özelliğine sahip kimyasal bir gazdır.

2. Kompresör : Evaparatörden gelen soğuk gazı sıkıştırır. Böylece gazın sıcaklık ve basıncı artar. Daha sonra kompresör ısıyı dağıtmak için ısıtılan gazı kondensere sirküle eder.

3. Kondenser: Kondenser (sıcak serpantin) ısıyı dağıtır. Bu serpantinde, gaz çevreleyen havaya ısısını vererek yoğunlaşır ve sıvı hale gelir.

4. Evaporatör: Evaporatör (soğuk serpantin) ısıyı toplar. Bu serpantinde sıvı haldeki soğutucu gaz kaynar ve çevreleyen havadan ısıyı alırken gaz hale dönüşür.

Isı pompaları ısıtma veya soğutma amacına göre soğutucunun akış yönünü otomatik olarak değiştiren bir mekanizmayı da içerir.

Yeni Buzdolabı Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar

Çalışma ömrünün sonlarına gelen bir buzdolabının bozulmasını beklemek yerine, değiştirmekle bir çok sıkıntı ve fazla ödemelerden kurtulmak mümkündür. Çünkü yeni bir buzdolabı 8-10 yaşında olandan çok daha az enerji tüketecektir.

Yeni bir buzdolabı alınacağı zaman, istenilen özelliklere sahip, ihtiyaca uygun ölçülerde ve mutfağa en iyi uyabilecek model araştırılmalı ve diğer istenilen özelliklerin biraraya geldiği en az elektrik tüketen buzdolabı seçilmelidir.

Doğru ölçü Geniş buzdolapları küçük olanlardan daha fazla enerji kullanacağı için yanlızca ihtiyaç olan kadar büyüklükte bir buzdolabı seçmek yararlı olacaktır.

Bir veya iki kapı Daha uzun soğutma tüpleri ve daha geniş kompresörlere ihtiyaç olacağından birden fazla kapılı modeller genellikle daha fazla enerji kullanımı anlamına gelirler.

Üst ve alt derin dondurucular Üst ve alt dizaynlı modeller yanyana olanlardan daha verimlidirler. Bunun nedeni izole edilecek alanın daha az olmasıdır.

Otomatik defrost El ile ayarlı buzdolapları verimlidir fakat 1/4 inç kalınlığında buzun oluşması verimin azalması için yeterlidir. Bu nedenle otomatik defrostlar daha iyidir. Eğer otomatik veya yarı otomatik model seçilecekse, sıcak gazlı olan tercih edilmelidir. Verimi daha yüksek olacaktır.

Anti-yoğuşma sistemi Sıcak tüplü, anti-yoğuşma sistemli bir model seçilirse buzdolabının cidarlarında terleme olmayacaktır.

Watt oranı Bir çok buzdolabının arkasında ünitenin elektrik aksamı ile ilgili bilgi veren küçük bir etiket veya enerji etiketi bulunur. Aynı ölçü ve özellikteki buzdolapları için daha küçük sayılar daha verimli buzdolaplarıdır.

Bazı buzdolabı etiketlerinde güç HP (Beygir Gücü) olarak verilir. Watt cinsinden elde etmek için HP birimli rakam 746 ile çarpılır.

Soğutucunun tasarımından kaynaklanan tüketime ilaveten, aletin kullanılış biçimi de elektrik tüketimini etkiler. Bu nedenle kullanıcının dikkat etmesi gereken noktalar şöyle sıralanabilir;

Enerji Tasarruf Noktaları

1. Koruyucu Bakım
Buzdolaplarının verimli kullanılmasında düzenli bakım esastır. Düzenli bakım programı sistemin verimliliğini arttıracak ve aletin ömrünü uzatacaktır. örneğin, serpantinler aylık olarak metalik olmayan bir fırça ile temizlenmeli, otomatik defrost yılda bir servis elemanına ayarlatılmalı ve kapıların açık pozisyondan otomatik olarak kapanması için seviye ayarı yapılmalıdır.

2. Hava alacak şekilde yerleştirilmeli,
Serpantinli buzdolaplarının arkasında duvar ile en az 10 cm mesafe olmalıdır. Buzdolabının etrafı toz ve hava sirkülasyonunu etkileyici diğer maddelerden uzak tutulmalıdır. Hava ne kadar rahat sirküle ederse, serpantinler de ısıyı o kadar iyi yayacaktır.

3. Isı kaynaklarından uzak tutulmalı,
Fırın ve diğer ısı kaynaklarından gelen sıcak hava, buzdolabınızın serin kalmak için daha çok çalışmasına neden olacaktır. Buzdolabınızı güneş alacak yere, soba veya radyatör yanına yerleştirmemelisiniz.

4. Fazla paketleri kaldırmalı,
Koruyucuların kalınlığı arttıkça, buzdolabı içindekileri serin tutmak için daha çok çalışacaktır. Buzdolabına koymadan önce, gıdaların fazla olan paketleri çıkarılmalıdır. Boşluk kadar enerji tasarruf edeceğinden ince plastik flimlerin kullanılması daha iyi olacaktır.

5. Buzdolabındaki derin dondurucudan çıkaracağınız donmuş bir malzemeyi bir gün önceden alarak buzdolabınıza koyunuz ve orada çözülmeye bırakınız, dolayısıyla dolaba soğukluk vereceği için buzdolabınızın daha az enerji harcamasını sağlamış olursunuz.Yani buzluktaki malzemeyi doğrudan açığa koyarak enerji kaybına sebep olmayınız.

6. Buzdolabınızdaki buz kalınlığının 5 mm’ yi geçmemesine dikkat ediniz

7. Buzdolabının kapağını mümkün olduğu kadar az açınız veya uzun süre açık tutmayınız.
Buzdolabının dondurucu ve gövde kapısının açılıp kapanması esnasında önemli ölçüde soğuk hava kayıpları olur. Bu yüzden kapıları mümkün olduğu kadar az açık tutmaya özen gösterilmelidir.

8. Buzdolabına sıcak malzeme koymayınız. Aksi halde üniteniz ısıyı uzaklaştırmak için daha uzun süre çalışarak enerjiyi fazla tüketecektir.

9.Sıvı yiyeceklerin üzeri kapatılmalıdır. Aksi halde dolabın içindeki nem oranını arttırarak kompresörün daha fazla çalışmasına neden olur.

KLİMALAR

Ülkemizin bir kısmı yaz aylarında aşırı sıcak olmakta, bu durum çalışma ve yaşama koşullarını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle de daha rahat bir yaşama çevresinin sağlanması için sıcaklık ve nem oranını düşüren soğutucular ve klima cihazları kullanılmaktadır.

Bu araçların kullanımında elektrik enerjisinden tasarruf sağlayabilmek için uygun ölçülerde klimanın tercih edilmesi en doğru karardır. İhtiyaç olandan çok büyük bir klima para ve enerji kaybı demektir. Uygun ölçülerde, düşük verimli bir klima daha verimli, büyük bir üniteden az enerji tüketir.

Aşağıdaki tabloda tavsiye edilen ölçüler verilmektedir:

Elektronik termostat kontrolü performansı arttırabilir ve enerji kullanımının % 30′u kadar tasarruf sağlar.

Dönel bir kompresör, pistonlu bir komresörden daha verimli olabilir. Fakat doğru karar için en önemli unsur uygun ölçünün seçilmesidir.

Enerji Verimlilik Oranı (EVO) en yüksek olanı, başka bir ifade ile Btu/saat birimindeki ölçü aralığında, en düşük Watt değerine sahip en az elektrik kullanan modeller seçilmelidir. Kompresör motorunun Watt değeri ve soğutma kapasitesi oranı (Btu/saat), satış kataloğlarında ve klima etiketlerinde bulunabilir. Aşağıda bir etiket örneği görülmektedir.

Split Sistem Ünitesi İçin Etiket örneği

Klimalarda enerji verimliliğini tahmin etmenin en kolay yolu Enerji Verimlilik Oranı’nı (EVO) hesaplamaktır. EVO etikette yer almayabilir. Btu/saat oranını, Watt değerine bölerek bu oran bulunabilir. örneğin, 1,200 Watt ve 12,000 Btu/saat oranına sahip bir ünitede EVO 10 olarak hesaplanır. Daha yüksek EVO daha iyidir. Seçim yaparken mümkün olduğunca daha yüksek oranlı veya EVO 10′ a yakın modeller tercih edilmelidir.

“EVO = Soğutma Kapasitesi (BTU/Saat)/ Watt Değeri”

Eğer bir split sistem seçilirse, yukardaki formülde toplam Watt değerini elde etmek için iç ünitenin Watt değerine, dış ünitenin Watt değeri ilave edilir.

Maksimum verim için iç ve dış serpantinlerin verimlilik oranlarının uyumlu olup olmadığından emin olunmalıdır. Servis personelinin soğutma serpantinlerini kolay temizleyebilmesi için iç ünite hava giriş panellerinin hareket edebilir şekilde montajının yapılması önemlidir.

Yüksek verimli bir ünite, aynı ölçüdeki daha düşük verimli bir üniteden daha ucuza satın alınabilir. Bunun için dikkatli bir fiyat araştırması yapmalıdır.

Dış ünite evden veya ofisten yaklaşık 50-60 cm kadar mesafede serin, gölgeli bir yere uygun olarak yerleştirilmelidir.

Ünitenin daha çok çalışmasına neden olacak direkt güneş ışığından sakınılmalı, ayrıca hava almasını engelleyecek çalılık veya kuytu yere yakın olmamalıdır.

Enerji Tasarruf Noktaları

1.Koruyucu Bakım
Düzenli olarak filitrelerin değiştirilmesi, sistemin kontrol edilmesi ve fan kayışının ayarlanması yalnızca enerji tasarrufu sağlamaz, aynı zamanda verimliliği arttırır ve klimanın ömrünü uzatır. En iyi enerji tasarrufu sonuçlarını elde etmek için kullanım broşüründeki bakımları peryodik olarak yapılmalıdır.

2. Gölgeleme
Evin güneş alan kısımlarının ağaçlarla gölgelenmesi, cam filmleri, pencere ve duvar tenteleri pasif soğutma yöntemlerinin uygulanması önemli ölçüde soğutma yükünü azaltacaktır.

OCAK VE FIRINLAR

Yiyecek hazırlama ve pişirme faaliyetlerinde, enerji verimli pişirme araçlarının kullanımı ile de enerji tasarrufu sağlanabilir. İster elektrik enerjisi, ister gaz kullanılsın, ocaklarda yemek pişirme, fırında yemek pişirmeden daha ekonomiktir.

Enerji Tasarruf Noktaları

1. Modern fırınlarda, ön ısıtma oldukça hızlıdır. Bu nedenle, çok gerekli değilse ön ısıtma yapılmamalı, yapılsa bile bu süre 10 dakikayı geçmemelidir. Aynı anda birden fazla yiyecek pişirilebilir. Fırın kapağının her açılışında % 20 oranında ısı kaybı olması nedeniyle, kapak, pişme süresinin sonuna kadar açılmamalıdır.

2. Eğer evde birkaç tane fırın varsa daima küçük olanı tercih edilmelidir. Büyük bir fırının yarı kapasite ile kullanılması yerine, küçük bir fırının tam kapasite ile kullanılması yine elektrik faturalarında azalma sağlayacaktır.

3. Mikro dalga fırınlarda pişirme 2-10 dakika, ısıtma ise 10-30 saniyede gerçekleşir. Bu nedenle geleneksel fırınlara göre % 50 daha daha az elektrik harcarlar. Ancak fazla miktarda yiyeceklerin pişirilmesinde durum tersine döner daha fazla elektrik tüketirler. Az miktarda yiyeceklerin pişirilmesinde tercih edilmelidir.

ÇAMAŞIR MAKİNELERİ

Çamaşır makinelerinde harcanan elektrik enerjisinin büyük bir bölümü suyu ısıtmak için kullanılır.

Enerji Tasarruf Noktaları

1. Yüksek sıcaklıkta yıkamak yerine ılık veya soğuk suyla yıkamalı, durulama ise soğuk su ile yapmalıdır.

2. Yıkama proğramları tam kapasite çalıştırılmalıdır.

3. Eğer mümkünse çamaşırlar dışarıda güneş ve rüzgardan yararlanarak kurutulmalıdır. Zorunlu olmadıkça kurutma makineleri kullanılmamalıdır.

4. Kurutmalı çamaşır makinası alınacak ise bunların çamaşır kuruduğu zaman üniteyi kapatan, nem sensörlü olanları tercih edilmelidir.

5. Önden yüklemeli makinalar, üstten yüklemeli makinalara göre daha az enerji tüketirler.

BULAŞIK MAKİNELERİ

Bu aletlerin seçiminde de, kapasitesi, kaplayacağı alan gibi faktörlerin yanısıra enerji tüketim değerleri gözönüne alınmalıdır. Her zaman tam kapasite doldurulamayan kullanımlar için tek sepetli yıkama programı olanlar tercih edilebilir.

Enerji Tasarruf Noktaları

1. Bulaşıkları ön durulamaya tabi tutmak gereksizdir, gerektiği durumlarda sıcak su yerine soğuk su kullanılmalıdır.

2. Bulaşıkların sanitasyonu için yüksek sıcaklıkta yıkama arzu edilmedikçe 55°C su sıcaklığı yeterlidir.

3. Tam kapasite dolmadıkça çalıştırılmamalıdır.

ELEKTRİKLİ SÜPÜRGELER

Enerji Tasarruf Noktaları

1. Elektrikli süpürgenin torbası sık sık boşaltılmalıdır. Bu işlem, süpürgenin emme gücünü yükselteceğinden daha verimli ve daha çabuk temizlemeyi sağlayacaktır.
2. Eskimiş fırçalar yenilenmelidir.

3. Yılda en az bir kez motor bölümü açılıp, buradaki toz ve pamukçuklar temizlenmelidir.
DİĞER EV ARAÇLARI

Televizyon, Bilgisayar, Yazıcı, Video, CD gösterici, Radyo

Elektronik teknolojilerindeki gelişmeler, toplumun tüketim ihtiyaçlarını önemli ölçüde etkilemektedir. Buna bağlı olarak daha fazla insanın evinde çalışmaya başlaması ile ortalama bir ev için güç gerektiren cihazların sayısında önemli ölçüde artış görülmektedir. Günümüz evlerinde bilgisayarlar, yazıcılar, faxlar, Video ve CD göstericiler yeralmaya başlamıştır.

Bilgisayarlar dünyada en hızlı elektrik yükü oluşturan cihazlardır. Gelecek yıllarda bu miktar giderek artacaktır. Ancak bilgisayarların kullandığı enerjinin çoğu, bilgisayar kullanılmadığı esnada açık olmasından dolayı boşa harcanmaktadır.

İzlenmeyen programlarda TV’ yi kapatınız.

TV’ler, Video’lar, CD göstericiler , kablosuz telefonlar, soygun alarmları, mikro dalga fırınlar, çalışmadıkları zaman da, stand-by modunda enerji tüketmeye devam ederler. Bu enerji saat göstergesi, hafıza yongası ve uzaktan kumanda fonksiyonu için harcanır. Bu tip enerji tüketimine leakage (sızıntı) adı verilmektedir ve aletin kendi enerjisinin yaklaşık % 5′i kadardır.

Stand-by modunda, enerji sızıntılarının azaltılması amaçlı çalışmalar yapılmaktadır: örneğin, Energy Star etiketli yeni teknoloji TV ve Video’lar kayıp enerjiyi %75′e kadar azaltmaktadırlar.

Energy Star etiketli PC, fax, yazıcı ve tarayıcı gibi evde kullanılan ofis cihazları ise, kullanılmadıkları zaman otomatik olarak uyuma moduna geçmekte buna bağlı olarak güç azaldığı için enerji tasarrufu sağlanmakta ve cihaz ömrü uzamaktadır.

Radyolar 100 saat kullanıldığında, renkli televizyonlar ise 5-7 saat kullanıldığında 1kWh elektrik enerjisi tüketirler. Küçük ekranlı televizyonlar büyük ekranlılara göre daha az elektrik enerjisi tüketirler. Ses düzeyinin düşük tutulması da elektrik enerjisi tüketimini azaltır.

Ütü

Çamaşırların nemli olarak ütülenmesi, buharlı ve termostatlı ütülerin tercih edilmesi önemli faktörlerdir. Ütüleme işini, ütüyü tekrar ısıtmak gerekmeyecek şekilde bir defada yapmaya çalışınız.
Saç Kurutma Makinası

Saç kurutma işlemi mümkün olduğu kadar havlu ile makina kullanmadan yapılmalıdır. Kurutma makinasının 10 dakika çalışması 60 Watt’lık bir lambanın 3 saat yanmasına eşdeğer bir elektrik tüketir.

ELEKTRİK ENERJİSİ TASARRUFU NASIL YAPILABİLİR?

Odadan ayrılırken lambalar kapatılmalıdır. Aile bireylerinin odadan ayrılırken lambaları kapatmalarını hatırlatacak küçük notlar konması faydalı olacaktır.Daha açık renkli duvarlar, mobilyalar ve perdeler ışığı yansıtır ve odanın aydınlatma ihtiyacı azalır.Lamba üzerinde biriken tozlar zamanla faydalı ışık miktarını azaltır. Akkor lamba yerine kompakt fluoresan lamba kullanılması durumunda %75 kadar aydınlatma maliyeti azalır.

Önemli bir enerji kullanıcısı olan buzdolapları, diğer ev aletleri gibi periyodik olarak değil devamlı kullanılmaktadır.Satın alırken istenilen özelliklerin bir araya geldiği en az elektrik tüketen yani verimli olanları tercih edilmelidir.Buzdolabı ve derin dondurucular fırın, radyatör, gibi ısı kaynaklarından uzak yerlere yerleştirilmelidir. Aksi takdirde tüketim %10-20 artacaktır.

Kaynak: http://www.eie.gov.tr/turkce/en_tasarrufu/konut_ulas/en_tasarruf_bina_ay.html

Levni Hotel & SPA is located in the heart of the old city istanbul and surrounded by the old historical city walls as well as the Topkapi Palace, St.Sophia, The Blue Mosque, St. Savior in Chora, The Fabulous Grand Covered Bazaar and all other historical museums and mosques which are very close, at walking distance. Levni Hotel & SPA is a brandnew luxury boutique hotel classified as Sultanahmet Hotels.

• Rooms Wake-up calls, Television, Telephone, Smoking rooms, Satellite TV, Private bathroom, Minibar, Housekeeping, Direct-dial phone, Complimentary toiletries
• Dining Restaurant
• Hotel Facilities Tour assistance, Swimming pool – outdoor seasonal, Sauna, Room service (24 hours), Restaurant(s) in hotel, Porter/bellhop, Massage-treatment room, Express check-out, Express check-in, Elevator/lift.

Henry Ford’un otomobil seri  üretim bandını kurarak otomobil üretimine hız ve verimlilik kattığını,  alışveriş merkezlerinin bünyesinde bir sürü mağazayı barındırarak insanlara  daha kolay ve rahat alışveriş imkanı sağlandığını, Apple firmasının ipod ürünü ile binlerce şarkıyı insanlara dinleme  imkanı sağladığını herhalde hiçbirimiz inkar edemeyiz.

Bugün üzerinde  duracağımız e-ticaret modeli,  yukarıdaki paragraftan yola çıkarak hayatımızda kolaylık sağlayan, hayatımıza  pratiklikler getiren, çoğu şeyi daha hızlı ve verimli yapmamızı sağlayan ürün ve  servisleri içeren bir e-ticaret modeli olacak. Bu e-ticaret modeline verdiğimiz  isim ise efficiency (verimlilik)  e-ticaret modeli. Aslına bakarsanız, yakın zamanda hayatımızdaki verimlilik  artışına en büyük katkıda bulunan araç hiç şüphesiz ki internet olmuştur. İnternet, dünya çapında bir sürü insanı  birbirine ucuz ve kolay şekilde bağlamış, iş süreçlerini kısaltmış ve dünya  çapındaki iletişimi hızlandırmıştır.

Efficiency (verimlilik) e-ticaret modelini ürün satışına  odaklanmaktan daha ziyade, ürün satışını kısaltan süreç bilgilerinin paylaşımına  ortam yaratan e-ticaret modeli olarak tanımlayabiliriz. Bu modelin ürün satışı  ile ilgisi olmadığından, stok taşıtma gibide bir derdi yoktur. Tek yaptığı şey,  başkalarının ürettiği ürünlerin bilgilerini kullanarak, yeni verimlilik  alanlarıın yaratılmasına ortam sağlamaktır. Bu modeli benimseyen  websitelerinden örnek vermek gerekirse, Yahoo, ebay, Expedia gibi websiteleri verilebilir.  İşin gerçeği, endüstriyel ve imalat alanında bir ürünü kullanıcılar için daha  verimli hale getirmek için milyon dolarlar harcanması gerekirken, internetten  ürünlerin ve servislerin kullanımının daha verimli hale getirilmesi yaşadığımız  çağda tamamen ücretsizdir!

Efficiency(verimlilik)  e-ticaret modeli girişimcisi Genevieve Thiers’in hikàyesi, sittercity.com

Neredeyse bütün  hayatını bebek bakıcılığı ile geçiren Genevieve Thiers, edindiği bebek  bakıcılığı tecrübesi ile üniversite hayatında kendisine harçlık bile  çıkarır hale gelmiştir.  Bebek bakıcılığı  sayesinde üniversitedeyken, Genevieve’in fark ettiği en çarpıcı nokta ise yaşadığı  Boston kentinde bir sürü annenin çocuklarını emanet edecekleri bir bebek-bakıcısı havuzunun olmaması  olmuştur.

Genevieve adlı  bayan 120$’a mal ettiği sittercity.com websitesini başta etrafında kendisi gibi bebek bakıcılığı yapan arkadaşları  yardımı ile açmıştır. 3 ay zaman zarfı içerisinde Boston’da sayıları 650’ye  ulaşan kendisi gibi öğrencilik yanında bebek bakıcılığı yapan bir havuz  oluşturmayı başaran Genevieve Thiers adlı bayan, ilk satışını 2 hafta sonra  Boston’da yaşayan bir annenin, websitesine üye olması ile yakalamıştır. Genevieve  adlı bayanın başarısının arkasındaki en büyük sır ise hiç şüphesiz Boston’da  yaşayan maddi açıdan hiç bir sıkıntısı olmayan anneleri, öğrencilik yanında  part-time iş alarak cep harçlığına katkı sağlamak amacıyla çalışan genç bebek  bakıcıları ile buluşturmak olmuştur. Şu anda sittercity.com tüm gelirini  websitesine belirli bir ücret karşılığı üye olan annelerden kazanmaktadır. Öte  yandan bebek bakıcısı adayı gençler ise ücretsiz üye olabilmektedir. Şu anda  100.00 civarında kayıtlı bebek bakıcısı profiline sahip olan sittercity.com, 20  şehirde servis verir hale gelmiştir.

Bu hikàyenin  ışığında insanların hayatlarına kolaylık sağlamak, kullandıkları ürünleri daha  kullanabilir hale getirmek ve en önemlisi insanların ihtiyaçlarını en iyi  şekilde cevap vermek bugünün inernet dünyasında hepimize daha fazla fırsat  sağlayacaktır. Eski Coca-Cola Pazarlama Başkanı olan Sergio Zyman’ın da dediği gibi “ Sadece tüketicilerin aldıkları  servislerin ya da tükettikleri ürünlerin verimliliğini arttırabilen firmalar faaliyetlerini başarılı şekilde sürdürebileceklerdir”

Kaynak: http://www.coproline.com

Miasole Ticari Ölçekteki CIGS İnce Film Güneş Modülü ile Verimliliği %14 Artırıyor

Miasolé Ticari Ölçekteki CIGS İnce Film Güneş Modülü ile Verimliliği %14 Artırıyor
NREL, 1 Metre Kare CIGS Modülleri Alanında %14,3’lük Enerji Dönüşümü Verimliliği Yaratıldığını, İnce Film Güneş Panellerinin Sahip Olduğu Önemli Potansiyelin Rekabetçi Enerji Kaynağı Olma yolunda Daha da İleri Götürüldüğünü Doğruluyor

SANTA CLARA, Kaliforniya–(BUSINESS WIRE)—Önde gelen bakır indiyum galyum selenyum (CIGS) ince film fotovoltaik güneş panelleri üreticisi MiaSolé, bugün, ABD Enerji Bakanlığı Ulusal Yenilenebilir Enerji Laboratuarı’nın (NREL) büyük üretim modüllerinde (1 metre kare büyüklüğünde) sağlanan %14,3 oranındaki verimliliği bağımsız olarak teyit ettiğini açıkladı.

%14,3 modül verimliliği, ticari ölçekteki CIGS modül teknolojisi için bağımsız olarak doğrulanmış en yüksek verimlilik oranıdır.

MiaSolé İcra Kurulu Başkanı (CEO) Dr. Joseph Laia, “Teknolojimizin uygulanmasında gelişme göstermeyi sürdürüyor olmaktan memnunuz” diyor.

MiaSolé şimdi, polisilikonla karşılaştırılabilir verimliliğe sahip, banka tarafından finanse edilebilir güneş modüllerini daha düşük maliyetli ince film modülleriyle birlikte sunuyor.

MiaSolé’nin özgün üretim süreci CIGS’leri esnek paslanmaz çelik alt tabaka üzerine yerleştirir ve yüksek verimlilikte bir güneş hücresi için gerekli tüm tabakaları tek bir kesintisiz süreç içinde üretir. MiaSolé güneş modüllerinin kaplanmasında her adımda atom sıçratma yöntemini kullanan ve böylece üretim süresi ve maliyetini düşüren tek ince film güneş enerjisi şirketidir.

MiaSolé bu yılın ilk yarısında 6,5 MW’lık sevkiyat yaptı ve 2010 yılında 22 MW’lık sevkiyat yapacak. Şirketin ürünleri kamu hizmeti sağlayıcıları ve bağımsız enerji üreticileri için büyük ölçekli bina çatısı ve yere monteli kurulumlar gibi endüstriyel ölçekli uygulamalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

NREL Hakkında

NREL, ABD Enerji Bakanlığı’nın yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği araştırma ve geliştirmelerine yönelik ana ulusal laboratuarıdır. NREL, DOE (Enerji Bakanlığı) için Sürdürülebilir Enerji Birliği, LLC tarafından işletilmektedir.

MiaSolé (www.MiaSolé.com) Hakkında

MiaSolé dünyadaki en düşük maliyetli, en yüksek verimliliğe sahip güneş panellerinden biri olan bakır indiyum galyum selenyum (CIGS) ince film fotovoltaik güneş panellerinde öncü ve lider bir geliştiricidir. MiaSolé’nin temel amacı rekabetçi, sürdürülebilir enerji kaynağı olarak güneş enerjisinden yararlanmak ve 2012 şebeke paritesine olanak tanımak amacıyla bu üstün potansiyeli geliştirmektir. Kaliforniya merkezli MiaSolé, halen işlettiği iki üretim tesisi yanında 2010 yılında faaliyete geçmesi planlanan bir üçüncü tesise de sahiptir.

İletişim
MiaSolé
Ben Williams, 408-919-5770
Ben.williams@miasole.com
Kaynak: MiaSolé
Kaynak:http://www.aa.com.tr/

Sürücüler interneti veya bir akıllı telefon uygulamasını kullanarak şehrin farklı yerlerine park edilmiş otomobilleri ayırtacak, sonra sürücü ehliyetlerine takılan bir çip vasıtasıyla bunlara erişecekler.

BMW’nin satış ve pazarlama bölümünün başkanı Ian Robertson, şirketin sürekli olarak yeni girişimler başlatmayı ve markaya yeni müşteriler eklemeyi hedeflediğini söyledi. Plan Avrupa’nın diğer şehirlerine ve rağbet görürse diğer kıtalara yayılacak.

1 Nisan’da Münih’te başlayacak plan kapsamında 300 Mini ve BMW 1 serisi otomobil kiraya verilecek. Münih’i kısa süre sonra 500 otomobille Berlin şehri takip edecek.

Talebe bağlı olarak plana yeni otomobiller de eklenecek. Örneğin 2013’ten itibaren BMW’nin yeni alt markası, i serisi elektrikli otomobiller de plana dâhil edilecek.

Robertson planın şehirlerde yaşayan insanlara otomobil sahibi olmaya bir alternatif sunacağını ve bakım sigorta gibi masrafların çoğuyla uğraşmadan, anlık kararla otomobil kullanmaya imkan tanıyacağını söyledi.

Gençler Bmw Servisi ile gelişmeleri yakından takip edin.

Kaynak: Gençler BMW Servisi

Most of us consults a auto service master while deciding to buy a second-hand car. Generally masters, checks the car with his hands and eyes. Turns around the car. Runs the engine for a while and listens to the sound of the engine. Bend with him we also listen to the sound as if we understand something… Takes a tour with the car. If possible, goes a motorway and gives gas a bit more. Finally, he tells us the status of the car. Clean or not…

Gencler BMW Servisi uses “Autologic Diagnose” device, and makes guaranteed expertise on brands BMW, Land Rover and Mini Cooper car. 90 functions of your car are carefully controled. BMW Servis serving with expert masters for over 25 years 2 branches in İstanbul. One branch in Cevizlibağ-Topkapi and the other in Yesilyurt-Bakirkoy.

InterBirim.com prepared the web site with an original design and high quality software infrastructure providing information on the BMW service to the web site visitors.

Birçoğumuz ikinci el araba alacağımızda güvendiğimiz bir ustaya gösteririz. Çekirdekten yetişmiş ustalarımız da çoğu zaman, elleriyle ve gözleriyle arabayı şöyle bir kontrol ederler. Arabanın etrafında dört döner, arabanın motor sesini dinler bir süre. Sanki anlarmışız gibi onunla beraber eğilir dinleriz… Sonra arabayla kısa bir tur atar. Mümkün olursa otobana da çıkar ve gaza biraz kökler. Ve bize arabanın durumu hakkında bir yorum yapar. Alabilirsin yemiz der ya da bu araba sorunlu almayın der.

Gençler BMW Servisi ise “Autologic Diagnos” cihazıyla BMW, Land Rover ve Mini Cooper aracınızın ekspertizini garantili olarak yapıyor. Aracınızdaki tam 90 adet fonksiyonu titizlikle kontrol ediyor. 25 yıldır bmw servisi konusunda eğitimli uzman ustalarıyla hizmet veren Gençler BMW Servis biri Cevizlibağ-Topkapı ve diğeri Yeşilyurt-Bakırköy olmak üzere 2 şubede hizmet vermektedir. Cevizlibağ-Topkapı şubemizde servis işlemleri, Yeşilyurt-Bakırköy merkezimizdeyse hem satış, hem servis işlemleri titizlikle gerçekleştirilmektedir.

Gençler BMW servisi web sitesi InterBirim.com tarafindan hazırlanmıştır. Özgün tasarımı ve kaliteli yazılım altyapısıyla ziyaretçilerine BMW servisi konusunda çeşitli bilgiler vermektedir.

Bu nedenle verimlilik, çeşitli mal ve hizmetlerin üretimindeki kaynakların –emek, sermaye, arazi, malzeme, enerji, bilgi- etken kullanımıdır diye tanımlanır.
Yüksek verimlilik, aynı miktar kaynakla daha çok üretmek yada aynı girdiyle daha çok çıktı elde etmektir. Bu ilişki, genellikle aşağıdaki gibi ifade edilir.

Çıktı
Verimlilik = ——-
Girdi

Verimliliğin sosyal yönünün önemi her geçen gün artmaktadır. Bazı Amerikan firmalarındaki yöneticiler ve sendikalar arasında yapılan bir araştırma, yöneticilerin (%78) ve sendika liderlerinin (%70) büyük çoğunluğunun yalnızca nicel değerlendirmeye dayanan bir verimlilik tanımı kullanmadıklarını ortaya koymuştur.

Bunlar işletmelerinde daha geniş, daha nitel bir verimlilik tanımını tercih ediyorlar. Yönetim ve sendikaların politika koyucuları, verimlilik dendiğinde, tüm kuruluşun etkililik ve performans düzeyini anlıyorlar. Buna, emek spotajlarının, işçi devrinin, devamsızlığın kalkması ve hatta müşteri duyumu gibi pek de somut olmayan özellikler de dahildir. Politika koyucuların, verimliliğin bu kapsamlı tanımıyla işçi duyumu, müşteri duyumu ve verimlilik arasında bağlantı kurdukları anlaşılmaktadır.

Genel anlatımla verimlilik, kuruluşun aşağıdaki ölçütlere ne kadar yaklaşabildiğinin kapsamlı bir ölçüsüdür:

-Amaçlar: Bunların gerçekleşme derecesi.
-Etkenlik: Yararlı çıktı sağlamak için kaynakların ne ölçüde etkili kullanıldığı.
-Etkililik: Gerçekleşmesi mümkün olana kıyasla gerçekleşen.
-Karşılaştırılabilirlik: Verimlilik performansının zaman içinde gerçekleşme durumu.

VERİMLİLİĞİ ARTIRAN FAKTÖRLER

Verimlilik artışı yalnızca işleri daha iyi yapmak değil, daha önemlisi, doğru işleri daha iyi yapmaktır. Bu bölümün amacı, verimlilik programı yöneticilerinin ilgilenmeleri gereken temel etmenleri yada “doğru işleri” belirlemeye çalışmaktır. Bir verimlilik artırma programında nelerin ele alınması gerektiğine değinmeden önce, verimliliği etkileyen faktörleri gözden geçirmek gerekir.
Verimlilik faktörleri iki temel gruba ayrılır:
-Dış (denetlenemeyen) faktörler,
-İç (Denetlenebilen) faktörler.
Dış faktörler, bir işletmenin denetimi dışında, iç faktörler ise işletmenin denetiminde olan faktörlerdir.

VERİMLİLİK ANALİZİ

Ulusal ve sektörel düzeydeki verimlilik indeksleri, ekonomik performansı, sosyal ve ekonomik politikaların niteliğini değerlendirmemize yardımcı olur.
Verimlilik ölçümü, çeşitli ekonomik sektörler arasındaki gelir ve yatırım dağılımına etki eden faktörlerin belirlenmesine ve karar almada kullanılacak önceliklerin saptanmasına yardımcı olur. Verimlilik indeksleri, yerel ve merkezi yetkililerce, sorunlu alanların ortaya konması ve ulusal kalkınma programlarının etkisini ölçmede de kullanılır. Kamu kaynaklarının yönlendirilmesinde kullanılabilecek çok değerli ve nesnel bilgi sağlar.

Toplam Verimlilik

Toplam verimlilik, aşağıdaki formülle ölçülebilir:
Ot
Pt = ——————
L + C + R + Q

Burada;

Pt : Toplam verimlilik
Ot : Toplam çıktı
L : Emek girdi faktörü
C : Sermaye girdi faktörü
R : Hammadde
Q : Diğer çeşitli mal ve hizmetler girdi faktörüdür.

İşletme Düzeyinde Verimlilik Analizi

İşletmelerde verimlilik ölçümü ve analizi konusunda çeşitli yaklaşımlar vardır. Bu durum, işletmeyle farklı gruptan insanların (yöneticiler, işçiler, yatırımcılar, müşteriler, sendikacılar) ilişkili olması ve bu grupların her birinin farklı amaçları olmasından kaynaklanır. Verimlilik analizine kimi basit ve pratik yaklaşımları şöyle sıralayabiliriz:

-İşçilerin verimliliğini ölçme,

-Birim emek ihtiyacının planlanması ve analizi için ölçüm sistemleri,

-Emek kaynağı kullanımının yapısına yönelik emek verimliliğini ölçme sistemleri,

-İşletme düzeyinde katma değer verimliliği,

Normal olarak, kullanılacak ölçüm yöntemi, yapılacak verimlilik analizinin
amacına göre değişir. En çok kullanılan üç temel amaç şunlardır:

-Bir işletmeyi rakipleriyle karşılaştırma,

-İşçiler ve bölümlerin nispi performansını belirleme,

-Toplu sözleşme ve kazançların bölüşümü için çeşitli girdi tiplerinin nispi katkısını karşılaştırma.

Örneğin, bir örgütün amacı, belli bir zaman dilimi içinde yatırılmış sermaye getirisini azamileştirmek ve etkinliklerini genişletmekse, işletmenin maliyet ve kâr yapısın ölçmesi gerekir.

ÖRGÜT ETKİLİLİĞİNİN YÖNETİMİ

Genel Görünüşler

Bir işletmede verimlilik artışı, yönetim etkenliğinin bir fonksiyonu ve sonucudur; iyi yönetimle eş anlamlıdır. Verimliliği arttırmak ve bu artışı sürdürmek, yönetimim temel amacı ve sorumluluğudur. Gerçekte, daha yüksek performans için gerekli koşulların yaratılması, verimlilik yönetiminin özüdür.

Verimlilik artışı, aynı zamanda bir değişim sürecidir. Bu nedenle verimlilik artışı için değişimi yönetme gerekir; bu ise değişimin güdülenmesi, yönetilmesi ve gerçekleştirilmesi demektir. İnsan ve insan gücü yapısı, tutum ve değerler, beceri ve eğitim, teknoloji ve teçhizat, ürünler ve pazarlar dahil tüm temel örgütsel öğelerdeki değişim hız ve ölçeğin planlanması ve koordine edilmesi önemlidir. Bu değişimler verimlilik artışına olduğu kadar, teknolojik değişime de yardımcı olacak olumlu bir tutumun ve örgüt kültürünün gelişmesini sağlar.

Kimi zaman direnç yada isteksizliğe karşın değişim yapılması gerekir. Böyle durumlarda, yöneticilerin yaptırım yetkilerini kullanarak değişimi başlatmakta duraksamaları gerekir. Bu tür yetki kullanımı belli bir risk içermesine karşın yönetim biçimi çok demokratik olan örgütlerde bile uygulanır. Kuşkusuz, bu durumda yöneticinin sonuçları göğüslemeye hazır olması gerekir. Hiçbiri katıksız biçimiyle uygulanmadığı için, demokratik yada otoriter modeli önermeyi düşünmüyoruz.

Gerçekte, aynı örgüt içindeki farklı noktalarda farklı yönetim biçimleri kullanılabilir. Herhangi bir yönetim biçimi, teknolojinin karakteri, işçilerin beceri düzeyi, yönetimin eğitim ve öğretimi, ölçek ekonomisi, endüstrinin tipi ve toplum yapısı gibi çok çeşitli ve özel koşullara bağlıdır.

Örgütsel değerler lehine, insani değerleri tamamen reddeden bir üretim organizasyonu yöntemi veya tamamen tersi bir yöntem, etkili olmayacaktır. Örgütsel amaçların insani değerlere tam anlamıyla uygun olacağını düşünmek gerçekçi olmaz. Belli düzeydeki çelişki normaldir, özel koşullar altında ve belli bir görev için en iyi dengeyi bulmak ve ihtiyaç doğunca bu dengeyi değiştirmek yönetimin görevidir.

Verimlilik Arttırma Stratejisi

İyi bir Verimlilik Arttırma Stratejisi, verimlilik artışında, sistem öğeleri ve çevreleriyle olan ilişkilerini göz önünde bulunduran bir sistem yaklaşımı gerektirir. Bu yaklaşım, sistemin performansını tanımlar ve değişmeyi etkilerken dengeyi de korur.

Yapılacak değişmenin hem kaçınılmaz, hem de istenilir bir şey olduğunu varsayınız. Yeni teknolojiler kullanılabilir duruma geliyor, pazar ihtiyaç ve kaynaklan değişiyor ve rakipler etki ve tepki gösteriyorlar. Bu nedenle sürekli gelişebilmek ve kendini ayarlayabilmek için sistem yenilikçi ve esnek olmalıdır.
Bundan dolayı, verimlilik stratejisi, işletmede uzun dönemli verimlilik artırma amaçlarını gerçekleştirmek için hedefleri, prosedürleri ve temel politika ve planlan belirleyen bir karar alma modelidir. 1yi bir verimlilik artırma stratejisi en azından;

Verimlilik artırma kavramının, açık ve kolay anlaşılır bir tanımını vermeli;
Örgütsel gelişmenin neden gerekli olduğunu açıklamalı;
Cari işletme durumunu ve var olan durumun nedenlerini değerlendirmeli;
Mükemmeli sağlayacak modeller geliştirmeli;
Verimlilik artırma politika ve planları geliştirmelidir.

Verimlilik Artışının Temel Yapısı

Alan Lawlor’a göre, herhangi bir verimlilik artırma sürecinin dört aşaması vardır
a. Kabul etme : Değişme ve gelişme ihtiyacım kabul etmeliyiz.
b. Karar verme : Gelişimin gerekli olduğunu kabul ettikten sonra, harekete geçme kararı almalıyız.
c. Olanak tanıma : Kararların uygulanabilmesi için olanaklar mevcut olmalıdır.
d. Harekete geçme :Son hedef olarak verimlilik artışı sağlayacak planları uygulamalıyız.

Verimlilik Artırma Programları (PIP): Kavram ve Kilit Öğeler

Tanım

Verimliliği artırma pek çok kuruluşun temel amacı durumuna geldiğinden, dünyanın her yanında, gittikçe artan sayıda kuruluş verimlilik artırma programlarını ya başlattı ya da başlatmak üzere. Bu programların çok farklı boyutları, ölçekleri, hedefleri ve hatta isimleri var. Bazıları “performansı artırma için planlama” veya “performans artırma planlaması” diğerleri ise “performans artırma programlaması” vb. olarak.adlandırılıyor.
Performans artırma planlaması, üst yönetimi de içeren bir toplam sistem çabası olup, genel örgütsel etkililiği ve örgütün sağlıklılığını artırmak ve örgütün belli amaç ve hedeflerini gerçekleştirmesine yardımcı olmak için, davranışsal bilimleri, yönetim bilimlerini ve diğer bilgileri kullanılarak örgütün yapısı ve süreçlerine planlı olarak müdahale edilmesidir.

Programın Amaçları

Verimlilik artırma programlarının en genel aman, etkili bir verimlilik ölçüm sisteminin kurulmasıyla ve örgütün tüm öğeleri ya da birkaç öğesinde kişiler, yapı, kültür ve teknoloji değişiklikler yapılarak, örgütsel performansın artırılmasındaki insan görevi arasında bir bağ kurmaktır.
Programın kimi daha spesifik amaçlan şunlar olabilir:
Yönetsel, planlama ve sorun çözme becerilerini geliştirme; ekip çalışması ve insani ilişkileri geliştirme; etkili bir verimlilik bilgi sistemi kurma; daha yüksek düzeyde bir örgütsel performans sağlayacak bir atılım başlatma; örgüt ve örgüt ortamının canlandırılmasına yardım etme.
Bu tür yaklaşımın sağlayabileceği yararlar şöyle sıralanabilir:
İşçiler ve yöneticilerin verimliliği etkileyen faktörlerin daha çok ayrımında olmaları; var olan muhasebe prosedürleri ile verimlilik ölçümü ve normal performans izleme uygulaması arasında bağ kurulması; yeni rekabet standartlarının belirlenmesi; verimlilik artışına sürekli dikkat edilmesi gerektiği konusunda kararlılık sağlanması;verimlilik artırma tekniklerinin, katılımcılar tarafından daha yaygın ve bilinçli kullanılması.

Verimlilik Artırma Çemberleri (PIC)

Verimlilik Artırma Çemberleri (PIC) kavramı, 1980 yılında Filipinler Ulusal Verimlilik ve Kalkınma Merkezi (NPDC) tarafından Japon Kalite Kontrol Çemberlerinin (QCC) bir uyarlaması olarak geliştirildi. W Yalnızca kaliteyi değil tüm verimlilik artırma alanını kapsadığından “Verimlilik Artırma Çemberleri” kavramı, Kalite Kontrol Çemberi kavramından daha uygun bulundu. NPDC, 1980den bu yana, bir di/i kuruluşta Verimlilik Artırma Çemberleri programını başarıyla başlattı ve farklı sektörlerde program uygulamalarını özendirmek için birkaç kurumla işbirliğine girdi. Aynı yıl, küçük grupların etkinlikleri yoluyla verimliliği artırmak için Filipinler Verimlilik Artırma Çemberleri Kurumu (P1CAP) kuruldu.

Verimlilik Artırma Çemberleri Nedir?

Verimlilik artırma çemberi, kendi gelişmesine, karşılıklı gelişmeye ve sorun Çözme etkinliklerine ilgi duyan aynı işyerinden işçilerin oluşturduğu küçük bir gruptur. Amaç, işletmenin verimliliğini artırmaktır. Verimlilik artırma çemberlerinin yedi temel özelliği vardır:

oGönüllü katılım: Her üye verimlilik artırma çemberlerine katılmayı, daha sonraki gelişimine olanaklar sağladığı için seçmiştir.

oKüçük boyut: Çemberin üye sayısı üç ile 10 arasındadır.

oHomojen üyelik: Üyeler aynı işyerinden gelmişlerdir, benzer veya ilgili işleri yaparlar ve benzer veya ilgili sorunlarla yüzyüze gelirler.

oÖrf görev ve amaçları: Verimlilik artırma çemberi projeleri genellikle çemberin kontrolü altındadır ve kuruluşun amaçlan ile uyumludur.

oSistemli ve bilimsel yaklaşım: Çemberler, işyerleri ile ilgili sorunların incelenmesinde, adım adım yaklaşım yöntemini izlerler ve bu süreçte bilimsel araç ve teknikler kullanırlar.

oSürekli etkinlik: Çember etkinlikleri bir proje veya etkinlikten bir diğerine ilerler.

oGenel uygulama: Kavram, birbirinden farklı sektörler, kuruluşlar ve bunlarınbirimlerinde uygulanabilir (üretim, bankacılık, taşımacılık vs.).

Herkes aynı saatte işe girip aynı saatte işten çıkıyorsa verimli olanlar işteki zamanlarının ufak bir kısmında çalışıp gereken üretimi yaparlar, ondan sonra geyik yaparlar. Veyahut yavaş yavaş kasmadan çalışırlar, işin yapısına göre değişir ama benim yorumum genellikle ofiste yapılan “analist” türü pozisyonları içeriyor. Yetenekleri olmayanlar ise gün boyu çalışırlar ve ancak yapmaları gereken kadar işi başarabilirler. Öte taraftan işlerini erken bitirenlere erken işi terketme izni verirsek bu kişilerin memnuniyeti artacaktır, ayrıca diğer kişilere de verimli olmak konusunda bir neden vermiş olacağız.

Amacınız rekabette geri kalmak ise yukarıdaki sistemleri uygulayabilirsiniz. Amacınız başarılı olmak ise şu iki kuralı bilmeniz gerekir.

1. Bir işi daha iyi-verimli-ucuza yapacak bir yol her zaman vardır.

Insanlar binlerce yıl çiftçilik yaparak geçimlerini sağladılar ve bu süre zarfında kişi başına düşen gelir seneden seneye mevsimsel etkileri ayırdığımız zaman sabit kalmıştır. Düşünsenize, tarımı nasıl daha verimli yapabilirsiniz ki? Yapılabilecek bir şey olsaydı binlerce yıldır birilerinin bunu çoktan bulmuş olması gerekmez miydi?

2. Bir kişinin 80 saatte yapacağı işi iki kişi 40 saatte yapamaz.

Iktisatta bu durumu açıklayan kavrama “ölçek ekonomisi” diyoruz. Ölçek ekonomisi iki türlü işliyor. Birincisi çalışanın cebine direkt girmese de çalışanlara sunulan özel sağlık sigortası, yemek yardımı, servis, ofisde kullanılan metrekare alan, yönetici zamanı, destek hizmetleri, emeklilik yardımları, vs. ek masraflar var. Bunlar kişi başına aşağı yukarı aynı. O yüzden iki kişiyi 40 saat çalıştırırsanız bu maliyetleri iki kere ödemiş olursunuz, oysa bir kişiyi 80 saat çalıştırdığınızda bir kez ödeyerek büyük tasarruf yapıyorsunuz. Ölçek ekonomisinin ikinci işleme şekli ise learning by doing denilen iş yaparken öğrenmenin getirdiği faydalardır. Bir kişinin beynine haftada 80 saatte koyduğunuz bilgi+becerinin eşdeğeri iki ayrı kişinin beynine haftada 40 saatte konulan bilgi ve beceri değildir. Bilgi ekonomisi çağında yaşıyoruz, kimin ufacık bir bilgi üstünlüğü varsa o rekabette biraz daha öne geçiyor. Iş başında çalışarak öğrenmenin de yerini hiç bir şey tutmuyor maalesef.

O yüzden bu önerme bilgi yoğun pozisyonlar için daha geçerli. Uygulamada ise işe en uygun adamı seçerek, en verimli insanları en uzun süreler çalıştırarak, verimsiz olanlara da kapıyı göstererek başarıya ulaşabiliriz. Işlerini kaybedenlerin kendilerine daha uygun bir iş bulmaları ülke verimliliği açısından da oldukça önemlidir. Işgücü piyasalarının esnekliği burada ortaya çıkıyor. Işgücü piyasaları esnek değilse, “işçi haklarını” koruyan yani işten çıkarmayı neredeyse imkansız hale dönüştüren yasalar varsa bundan hem şirketler, hem işsizler, hem de ülke ekonomisinin geneli zarar görür. Diyelim ki bir kişiyi işe aldınız ve verimli çıkmadı, ne yapmanız gerekir? Tabii ki çıkarıp yerine daha verimli çalışabilecek başka birini almak. Bunu yapamıyorsanız ya da maliyeti yüksek ise işe alırken daha büyük bir kaynak harcamak zorunda kalacaksınız, ve işe aldığınız kişilere başlangıçta normalde vereceğinizden daha düşük ücretler vereceksiniz. Eğer bir kişi işe girdikten sonra başarılı olursa onların ücretlerini yükselterek verimlilikleriyle paralel bir seviyeye çekeceksiniz ama kaynaklarınızın bir kısmı verimsiz kişileri istihdam etmek için harcandığı için verimli çalışanların ücretlerinin bir kısmını verimsiz çalışanların sübvansiyonunda kullanacaksınız.

Amerika’daki işgücü piyasaları çok esnek olduğu için yatırım bankaları ve hedge fonlar yukarıda bahsettiğim stratejiyi oldukça başarıyla uyguluyorlar. En verimli olan insanlar köpek gibi çalışıp sıradan insanların kazanabileceğinden çok daha yüksek gelirler elde ediyorlar. Yani insanları 80 saat çalıştırıp 40 saat çalışanlara yaptığımız ödemeleri onlara da yapıyoruz durumu yok. Normal adamın 5-10 katı bir ücret ödüyorsun çünkü bu kişiler o ekstra bilgi avantajlarını kullanarak çok büyük değerler yaratabiliyorlar.

Türkiye’nin işsizliği azaltabilmesi için yukarıda bahsettiğim kuralları işgücü piyasalarında uyguluyor olabilmesi lazım. Istihdamı arttırabilmek için verimliliği arttırmamız lazım, zengin olmanın başka bir yolu yok. (Tabii Metatrader MT4 kullanıp iç içe geçmiş stratejilerle foreks piyasalarında paranızı bir ayda 10’a katlamanın yolunu bilmediğinizi varsayıyorum.) Türkiye’deki dinozor ekonomistlerde ekranlardan size “yüksek faiz düşük kur” martavallarını okumaya devam etsinler. Faizleri düşürerek bütün problemlerimizi çözebileceğimizi iddia etmeye devam etsinler. Kültürümüzü değiştirmeden, popülizmden kaçmadan, garibanizm yapmadan başarılı olmamız mümkün değil, istihdamı arttırmak için ise mikro reform şart. Nedir mikro reform?

KAYNAK: http://ekonomiturk.blogspot.com/2010/01/olcek-ekonomisi-uretkenlik-ve.html

1

Verimlilik ve MPM

Verim, Verimlilik ve Verimlilik Artışı Hakkında

www. hasmendi. net

hasmendi@gmail. com

Özet

Verimlilikten söz edildiğinde kurumsal olarak ilk, hatta tek, akla gelen isim Milli Prodüktivite

Merkezi (MPM)‛dir. 1960‛lı yıllardan beri ükemizde verimlilik bilincini yerleşirmeye ve

gelişirmeye çlışış bu doğultuda çştli eğtim ve danışanlık hizmetler sunmuşve sunmaya

devam etmekte olan bir kurumdur, MPM. Verimlilikle ilgili konularda MPM‛in öemli katkıları

olduğnu kimse yadsıyamaz.

Son yıllarda MPM‛in verimlilikle ilgili çlışalarını sadece işetme bazında değl, üke ekonomisi

açısından da gelişirme çbası içnde olduğ gölenmektedir. Bu amaçdoğultusunda 2004

yılında yayınlanan Verimlilik Raporu‛da “teknolojik yeniliklere” genişyer vermişir. İk bakışa

bu çk olumlu bir katkı gibi göümekle birlikte biraz ayrıntıya inildiğnde, verimlilik ile ilgili

tanımlardaki ve öçüdeki bazı eksikler ve yanlışar olduğ ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, her

ükenin ekonomisinde öemli bir yere sahip olan “hizmet” sektöüile ilgili çlışaların çk

yetersiz olduğ gölemlenmektedir.

MPM‛in göevlerinin ve yaptıkları çlışaların, öcelikle verimlik ve verimlilik artışı arasındaki

öemli farkı doğu algılayarak ve teknolojik yenilikleri de kapsayacak bir biçmde, yeniden

değrlendirilmesi ve yapılandırılması gerekir.

* Sayın Doç Dr. Mustafa Akal‛ eleşirisel göüşerini paylaşığı içn teşkkü ederim.

2

Kıssadan hisse

Verimli olmak öemli;ama hangi kritere göe…?

Bir sanayi şrketinin genel müüüklasik müik düşüümüş Gülerden bir gü, şhre ülübir

orkestra gelmiş Vereceğ konserin en öemli parçsı da Schubert’ın ülü“Bitmeyen

Senfonisiymiş”. Genel müüe, konser içn bir davetiye gelmişama iş nedeniyle

gidemeyeceğnden davetiyeyi şrketin “verimlilik” uzmanına vermiş

-“Git ve bana izlenimlerini aktar.” demiş

Ertesi gü verimlilik uzmanından bir değrlendirme raporu gelmiş

“Sayın Genel Müüü”, diye başıyormuşrapor;“Döt obuacı konserin öemli bir süesinde boşoturdular. Bunların sayısını azaltırsak

konsere daha çk katkıda bulunurlar.

Orkestrada on iki kemancı var. Bunların hepsi aynı anda hareket ediyorlar ve aynı

notaları seslendiriyorlar. Bence yanlış personel tasarrufu yapılmalı.

Onaltılık notalara ağırlık verilmiş Büü ziyan. Seyirciler sekizlik ve onaltılık notalar

arasındaki farkı anlamaz. Bu nedenle onaltılık notalarla eser çlarak yüsek üret alan

elemanlar yerine, sekizlik notaları çldırıp, düşü üretle çlışn stajyerler kullanılmalı.

Yaylı sazlarla işenen pasajlar, nefesli sazlarla aynen tekrarlanıyor. Bu durum gereksiz

tekrar yaratıyor. Bu durum ölendiğnde iki saatlik konser yarı yarıya iner.

Eğr Schubert bu ölemleri alsaydı, ‘bitmemişsenfoni’ biterdi.

Arz ederim, efendim. ”

Verimlilik Uzmanı

3

İçndekiler

Verimlilik ve MPM …………………………………………………………………………………………………….1

Giriş……………………………………………………………………………………………………………………..4

MPM ve verimlilik…………………………………………………………………………………………………4

Tanımlar ve öçüler……………………………………………………………………………………………8

Verim ………………………………………………………………………………………………………………..9

Verimin öçüü……………………………………………………………………………………………….10

Verimlilik ………………………………………………………………………………………………………….11

Verimlilik öçüü…………………………………………………………………………………………….13

“Verimlilik artışı” (büüe)……………………………………………………………………………18

Hizmet sektöüde verimlilik………………………………………………………………………..21

Hizmet üetiminde verim, verimlilik ve verimlilik artışı……………………………….. 23

Hizmet üetiminde verim……………………………………………………………………………… 24

Hizmet üetiminde verimlilik……………………………………………………………………….. 25

Hizmet üetiminde verimlilik artışı (büüe) ……………………………………………. 26

Kalite ve verimlilik ………………………………………………………………………………………… 28

Sonuç……………………………………………………………………………………………………………… 30

Ek:……………………………………………………………………………………………………………………… 32

4

Giriş

Fabrikada, okulda, evde, siyasette, sporda, lokantada herkes tarafından

kullanılmasına karşın bu kavramlar her zaman aynı anlamı taşımaz. Sporcu içn

verimlilik ile siyasetç içn verimlilik veya işerinde verimlilik çk farklı

anlamlar içrir. Bazen bu farklar dikkate alınmadığı içn verimlilik söcüğüükullanan ile işten kişler arasında göüşfarklılıkları, dolayısıyla yorum ve

çöü farklılıkları olabilir.

Aslında belli bir çrçve içnde kullanıldığı zaman bile bu kavramlar farklı

anlamlar içrebilir. Öneğn, üetim ilişilerinde bu kavramlar sık sık kullanılır

ve hem rekabet, hem göençartışı analizlerinde kullanılan çk öemli bir

kavram olduğ bilinir. Dolayısıyla hem üetici firma açısından mikro düeyde,

hem de üke açısından makro düeyde verimlilik ve verimlilik artışı kavramları

çk büü öem taşır. Ama üetici firma ve üke ekonomisi açısından bu

kavramlar aynı anlamı içrmez.

Bu çlışa ekonomik ilişiler çrçvesinde verimlilikle ilgili kavramların ne

anlama geldiğ ve öçü yötemleri tartışılacaktır. İerleyen böülerde Milli

Prodütivite Merkezi‛in (MPM) sö konusu kavramlar ile ilgili tanımlar ve

öçü yötemleri eleşirisel bir bakışaçısıyla değrlendirilecek, gerekli

göüen durumlarda alternatif tanımlar ve öçü yötemleri sunulacaktır.

Tükiye ekonomisi içn MPM‛in konumu çk öemlidir, çükü1960‛ı yıllardan

beri işetme bazında verimlilik ile ilgili çlışalar yapan tek resmi kuruluşolmasının yanı sıra, son yıllarda “makro-düeyde” üke ekonomisi açısından da

verimliliğ ve verimlilik artışarına öem vermektedir.

Mikro düeyde işetme ve makro düeyde üke ekonomisi açısından “verimlilik”

ve “verimlilik artışı” aynı şy değldir. Bir işetme içn verimlilik kavramı kâ (π)

ile ilişili olduğ zaman bir anlam taşır. Üke ekonomisi açısından verimlilikten

sö edildiğnde ise üetilen katma-değr (KD

Verimlilik, verimlilik artışı gibi kavramlar herkes tarafından sıkç kullanılırlar.1 ) ö plana çıkar.

MPM ve verimlilik

Verimlilik ile ilgili her tü çbayı alkışamak ve desteklemek gerekir. Çükü

hem mikro-ekonomik düeyde üetici rekabeti, hem de makro-ekonomik

düeyde üke ekonomindeki gelişeler içn verimli olmak ve verimlilik artışı

1

KD = brü üret + brü kâ (faiz ve rant dahil).

5

sağamak çk öemlidir. Ama maalesef, ileride göüeceğ gibi, MPM gibi öemli

bir kurum bu iki çk öemli kavram –verimlilik ve verimlilik artışı- arasındaki

farkın ne anlama geldiğnin pek farkında değl gibi göüüor. MPM tarafından

sıkç kullanılan bu kavramlar bir çk yerde eşanlamlı gibi kullanılmaktadırlar.

Oysa MPM tarzı verimlilik tanımına göe durağn (statik) bir durumun öçüüsö konusu iken, verimlilik artışı dinamik bir süeçile ilişilidir. En öemli fark

ise, birincisinde, yani durağn verimlilik analizinde üetimde kullanılan teknoloji

ve üetimin girdileri veri iken, ikincisinde, yani verimlilik artışı sö konusu

olduğnda teknoloji dahil her şy değşen olabilir.

Çk yakın bir tarihe kadar MPM‛in yayınlarında teknolojik yeniliklere ve

bunların işetme ve üke ekonomisi bazında verimlilik artışı üerindeki

etkilerine son iki-üçyıldır olduğ gibi yer ve öem verilmezdi. MPM‛in

göevlerine ve çlışalarına yakından baktığımızda aslında işetme bazında

“veri teknoloji” ile durağn verimlilik öçüühedeflendiğ hemen göe çrpar.

İk kez 2004 tarihli Verimlilik Raporu‛da (VR) teknolojik yeniliklere ayrıntılı

bir biçmde yer verildiğni göüoruz. Raporda yenilik olarak “makro” ve mikro”

düeyde verimlilikten sö edilir, ama bu kavramların bir tanımını yapılmaz.

Dolayısıyla hangi kaynaktan esinlenerek böle bir ayrım yapıldığı net bir

biçmde belli değldir. Gerç 2002 yılı VR “Makro Verimlilik Faktöleri” diye bir

kavramdan sö ediyor. Ama Rapor‛a kastedilen “verimliliğ etkileyen” siyasal

kararlar, altyapı, kurumlar gibi etkenler. Kavram, teknolojik yenilikler ve

verimlilik artışı ile ilgili kullanılmamış

MPM dergilerinde 2004 öcesinde “mikro- ve makro” verimlilik kavramlarını

kullanan bazı çlışalar vardı (bak. Güak-2000 ve Güak-2001). Ama bu

çlışalardan 2004 yılı Verimlilik Raporu dahil MPM‛in hiçir yayınında sö

edilmediğ ve kaynakçlarda yer almadıkları içn, MPM‛in bu yeni kavramları

başa kaynaklardan esinlenerek kullandığını varsayıyoruz. Acaba MPM hangi

kaynaklardan esinlendi?

2004 Raporu, “Makro Düeyde Verimlilik” başığı altında verimlilik artışının

katma-değr “yaratılmasına”, olanak verdiğ biçminde bir ifade kullanılır (VR-

2004;s.21). Oysa verimlilik artışı, katma-değr “artışına” olanak sağar

denseydi, daha doğu bir ifade olurdu. ÇüküVR‛un ifadesi, sanki daha öce

katma-değr yaratılmıyormuş verimlilik artışı sayesinde katma-değr üetimi

gerçkleşyormuş gibi yanlışbir izlenim yaratıyor. 2004 Verimlilik Raporu‛da

“Makro Düeyde Verimlilik” başığı altında teknolojik yenilikler KD üetimi ile

ilişilendirilmiş(VR-2004;.21). Ama KD‛ göe verimlilik öçüüü nasıl

yapıldığına dair bir ipucu yok.

6

VR-2004, “Mikro Düeyde Verimlilik” başığı altında rekabet ile ilgili iki

öcelikten sö eder: “Düşü maliyet ve üü farklılaşırma” (VR-2004;s.22).

Bu iki öemli olgu içn de teknolojik yenilikler gereklidir. MPM bir kez daha

teknolojik yeniliklerin öemini güdeme getirir, ama gene “Mikro Düeyde

Verimlilik” öçülerinin nasıl yapılacağı konusunda bir ipucu vermez.

Aslında teknolojik yeniliklere dayalı verimlilik artışı ile ilgili çlışalar

MPM‛in geleneksel göevleri ve uygulamaları arasında değldir. VR-2004‛ü 23.

sayfasında verimlilik arttırma tekniklerinden sö eder. Bu teknikler MPM‛in

geleneksel çlışa ve uygulama alanlarıdır ve verimlilik arttırıcı bu tekniklerde

“teknoloji veridir”. Başa bir ifadeyle, veri teknoloji ile verim artışı sağamak

amaçanmaktadır.

“MPM tarafından verilen danışanlık hizmetleri aşğıdaki konuları

kapsamaktadır:

-

Verimlilik Sorunlarının Teşisi ve Çöü Öerilerinin Gelişirilmesi

-

Organizasyon Gelişirme ve Performans Artırma Planlaması (OD/PIP)

-

SWOT Analizi

-

Organizasyonel Yeniden Yapılanma

-

İşDeğrlendirme ve Üretlendirme

- Motivasyon Düeyinin Belirlenmesi

-

İsan Kaynakları Yöetiminde Etkenliğn Belirlenmesi

-

Ekip Çlışasında Etkenliğn Artırılması

- Kalite Yöetim Sistemi Gelişirme

-

Toplam Kalite Yöetimi

- İşç Sağığı ve İşGüenliğ

-

Bireysel Performans Değrlendirme Yöetim Sistemi Kurma

-

Proje Yöetimi

-

Verimlilik Öçe ve Değrlendirme Sistemi Kurma

-

İşEtüü- Maliyet Muhasebesi

-

Üetim Planlama ve Kontrolü- Hizmet İç Eğtim İtiyaçSaptaması

-

Yöetim Bilgi Sistemi Kuruluş

-

Ofis Otomasyonu Kurulumu ve Gelişmi

- E- İş E- Ticaret, E- Kurum Danışanlığı” (http-1).

MPM tarafından verilen “Verimlilik Öçe ve İleme Hizmetleri” ise aşğıdaki

konuları kapsamaktadır:

“İalat Sanayi ve Alt Kollarında

- Çlışn Kiş Başına Ortalama Üret

7

- Çlışılan İşç- Saat Başına Ortalama Üret

- Üretin Üetimdeki Payı (%)

- Emek Verimlilik Götergeleri

Enerji Sektöüde

- Kurulu Güe Göe Üetim Verimliliğ

- Tükiye Elektrik Sektöüde (Elektrik Santralleri) Verimlilik

Götergeleri

- Tükiye Elektrik Sektöüde (Elektrik Santralleri) Girdi, Çıktı, Katma

Değr, Üret, İtihdam, İşç- Saat

- Suyun Toplanması, Arıtılması ve Dağıtımı, Girdi, Çıktı, Katma Değr,

Üret Öemeleri, İşç- Saat, İtihdam

- Suyun Toplanması, Arıtılması ve Dağıtımı Verimlilik Götergeleri

- Gazın Üetimi, İetimi ve Dağıtımı;Girdi, Çıktı, Katma Değr, Üret

Öemeleri, İşç- Saat, İtihdam

- Gazın Üetimi, İetimi ve Dağıtımı;Verimlilik Götergeleri

- Emek Verimlilik Götergeleri

Madencilik Sektöüve Alt Kollarında

- Çlışn Kiş Başına Ortalama Üret

- Çlışılan İşç- Saat Başına Ortalama Üret

- Üretin Üetimdeki Payı (%)

- Emek Verimlilik Götergeleri

- Çlışn Kiş Başına Katma Değr

- Çlışılan İşç- Saat Başına Katma Değr

- Üretin Katma Değr İçndeki Payı (%)

- İşüüMaliyeti = Rekabet Güü” (

http-2).

Yukarıdaki alıntılardan da çk net bir biçmde göüdüğügibi MPM‛in sunduğ

hizmetlerde teknoloji veridir, dolayısıyla verimlilik durağn durumun bir

öçüdü. MPM‛in amacı, verimliliğn düşü olduğ durumlarda “verimliliğ

arttırmaya yöelik” hizmetler sunmaktır. Teknolojik yenilik içrmeyen

verimlilik artışarı yıllar öce “mikro-verimlilik artışı” veya “etkinlik artışı”

olarak tanımlanmışve MPM‛in “Verimlilik” dergisinde yayınlanmışı (Güak-

2000). Ancak kaynakçlarda yer almadığına göe MPM, bu çlışada da işne

yarar bir şyler göememiş

Sunduğ geleneksel hizmetler içrsinde teknolojik yenilikler olmasa da 2004

yılında yayınlanan Rapor Solow tarzı “Toplam Faktö Verimliliğ”ne (TFP) genişyer vermiş MPM dahil birçk iktisatçı veya kurum içn TFP, verimlilik artışı

(büüe) öçüüde öemli bir yötemdir. Aslında bu yararı aşırı derecede

abartılmışbir anlayışan başa bir şy değldir. Solow tarzı TFP analizi,

teknolojik yeniliklerin öeminin “dengeci” geleneksel iktisatçılar tarafından

8

“tekrar” keşedilmesine katkı sağamışır. Ama Solow tarzı TFP anlayışı, diğr

“dengeli” Neoklasik kuramlarda olduğ gibi, gerçk ekonomik ilişileri tam ve

doğu algılamamıza büü katkılar sağayan bir göüşdeğldir. Geleneksel

iktisadın “dengeli” döemi öcesinde gidildiğnde, teknolojik yeniliklerin iktisat

kuramı içnde yer aldıklarını ve çk daha gerçkç analizler yapıldığını göüü

(Güak;006). Ütelik teknolojik yenilikler Solow modelinde olduğ gibi “dışal”

değldiler, yani “göten zembille iner gibi” ortaya çıkmazlardı. Öneğn, Klasik

döem iktisatçılarının kuramlarında teknolojik yenilikler “içel” bir faktödü

Solow, teknolojik yeniliklerin öemi “yeniden” keşettiğ içn bir katkı

yapmışır, orijinal bir buluş olduğndan değl. Ayrıca, Solow‛n büüe modeli

sadece “kısa döem” içn geçrlidir, çükütek üü üetilmektedir. Tek üülüekonomide piyasa doyuma ulaşınca büüe de sona erecektir. Ayrıca, işüüü

nitelik düeyinin ve yaratıcı zekanın teknolojik yeniliklerin üetilmesine ve

büüeye olan katkısına da modelde hiçyer verilmemişir. Teknolojik yenilikler

yaratıcı zihinsel emek tarafından üetilirler ve üülerde cisimleşişhalde

bulunurlar, ama Solow‛n modeli bunları da dikkate almaz (Güak, 2006). İşe

tü bu nedenlerden dolayı Solow‛n teknolojik yeniliğ dayalı büüe modeli

içriğ çk “abartılmış” bir modeldir.

MPM de, geleneksel “dengeci” doktrinin teknolojik yenilikleri “yeniden

keşeden” modelinden etkilenmiş benziyor. VR-2004‛e aktarılan bilgiye göe

1990‛ı yıllarda Japonya‛a TFP değşmi, daha doğusu azalışı, eksi yüde 52.6,

Tükiye‛e ise eksi yüde 2.1 olmuş(VR-2004;s.26). Böle dahiyane bulguları

içn Neoklasik iktisatçılara ve bunları aktarıp bizi aydınlatan MPM‛e

teşkkü etmek gerekir mi, acaba !?

Bu kısa açıklamalardan sonra ana konumuz olan verimlilikle ilgili tanımlara ve

öçü yötemlerine bir gö atalım.

Tanımlar ve öçüler

“Verim”, “verimlilik” ve “verimlilik artışı” bu çlışanın en öemli kavramlarıdır.

Verimlilikle ilgili her analizde bu kavramları kullanırken ne anlama geldiklerine,

ne amaça kullanıldıklarına dikkat etmek gerekir. Çükütanım hatalı olursa,

yapılan analizin sonuçarı da büü olasılıkla hatalı olacaktır. Aslında amaçsadece “verimlilik” ve “verimlilik artışı” kavramları üerinde durmaktı. Ama

MPM “verim” kavramını da kullandığı içn analize dahil edildi. Dolayısıyla

incelenecek ana konularımız şnlardır:

1- Verim nedir? Nasıl öçüü?

2- Verimlilik nedir? Nasıl öçüü?

9

3- Verimlilik artışı nedir? Nasıl öçüü?

Verim

Verim, “yapılan bir işsonucu ortaya çıkan olumlu sonuç” olarak tanımlanabilir.

Öneğn, bir üetim süeci sonunda bir masa veya saat veya bilgisayar

üetildiğni varsayalım. Yapılan işen olumlu sonuç(verim) alınmışve ortaya bir

üü çıkmışır.

MPM ise benzer ama farklı bir verim tanımı yapar ve üetimde kullanılan

kaynakların kullanım oranını referans olarak alır:

“Bir işetmenin üetim kaynaklarından ne düeyde yararlandığını ve

bu üetim kaynaklarını nasıl kullandığını göteren boyutlardan biri.

“İşni doğu yapmak” şklinde de ifade edilebilen kavram, işüü

makine, hammadde gibi kaynaklardan yararlanma oranını göterir.

Dolayısıyla, işetmenin hedef ve amaçarıyla ilgili olmayan verim,

araçarın doğu kullanılıp kullanılmadığını, en düşü kaynak tüetimi,

maliyet ya da en az israfla bir üetimin yapılıp yapılmadığının

öçülerini vermektedir (http-3)”.

Öcelikle ş tespiti yapmakta yarar var. MPM, “işetme” bazında bir verimden

sö etmektedir, üke çpında değl. Gerç her üke ekonomisi işetmelerden

oluşr, ama üke açısından verim ile işetme açısından verim farklı anlamlar

içrebilir. Öneğn, ükenin göençdüeyi açısından üetilen “katma-değr

2

(KD)” öemlidir ve verim kavramı üetilen KD ile ilişili olmalıdır. Yani yapılan işsonucu ortaya çıkan olumlu sonuç KD üetimidir. Herhangi bir işetmeyi

ilgilendiren temel konu ise ne kadar KD üetildiğ değl, ne kadar kâ elde

edildiğdir. İşetmeci içn verim kavramı doğudan kâlılık ile bağantılıdır.

Çüküher işetmenin üetim yapma amacı kâ etmektir. Bu açıdan birim üetim

maliyeti ile satışfiyatı çk öemlidir. Hiçir üetici KD üetmek içn üetim

yapmaz;aksi bir durum işn doğsına aykırıdır ve bu nedenle büü işetmeciler

içn verim, kâ ile ilişili bir kavramdır. MPM‛in tanımının da bu yöde olduğnu

sölemek yanlışolmaz.

Oysa bizi ilgilendiren üke ekonomisi açısından verimdir, yani ükede mal ve

hizmet üetilirken oluşn katma-değr. Dolayısıyla, üke ekonomisi açısından

elde edilen “olumlu sonuç” (verim), katma-değr üetimi ile ilişili olmalıdır.

Bilindiğ gibi her ükede sayıları binlerle, on-binlerle ifade edilen işetmeciler

üetim yapabilmek içn üetimin çştli girdilerini ve işüüübir araya

2

Katma-değr = brü üret + brü kâ (faiz ve rant dahil).

10

getirirler. Yapılan işn sonucu işetme kâ elde ederken işçler de üret

kazanırlar. İşe katma-değr de denilen ve üetimle birlikte ortaya çıkan bu

üret-kâ bileşni, üke ekonomisi açısından öel bir öem taşır. Çüküüke

ekonomisinin göençdüeyi, bu düeyin büüesi ve bireylerin yaşm

standardının artması, üetilen KD ile doğudan ilişilidir. Bu nedenle MPM‛in

işetme bazında verim tanımı, üke ekonomisi içn verim tanımıyla ötüşüor,

denebilir.

Bu arada MPM sitesinden aktarılan yukarıdaki alıntıda şöle bir ifade kullanılır:

“… işetmenin hedef ve amaçarıyla ilgili olmayan verim”. Bu çk yanlışbir

ifadedir. Elbette ki verim, MPM tanımına göe kaynakları daha etkin kullanarak

üetim yapmak, büü işetmelerin amacıdır, ütelik en temel amacıdır. Bir

yazım hatası yoksa kullanılan ifade yanlışır. Yanlışık yok deniyorsa, MPM

böle bir ifadeyi hangi amaça kullandığını daha net bir biçmde açıklamalıdır.

Verimin öçüü

demişik. Dolayısıyla, aşğıda verilen MPM tarzı verim oranı öçüüde üke

ekonomisi çpında KD üetimi öçüüaçısından doğudan yararlanılabilecek bir

oran olmayacaktır (http-4).

Tüetilmesi beklenen kaynaklar

MPM verim oranı= ————————————

Tüetilen Kaynaklar

MPM‛in bu oransal öçüüde “teknoloji veri” olarak karşımıza çıkar. Eğr

oran bire denkse, kaynakların optimum kullanımı sö konusudur. Eğr oran

birden küçüse, verim oranı düşü demektir. Ancak, yukarıdaki oransal ilişide

üetimde kullanılan sabit kaynaklardan mı, yoksa değşen kaynaklardan mı

veya her ikisinden birden içren kapasite kullanım oranından mı sö edildiğ

net bir biçmde belli değldir. Gerçk ekonomik ilişilerde kapasite kullanım

oranı yüde 80-85 düeyinde olduğ zaman oldukç iyi bir oran olarak kabul

edilir. Oysa verim, optimum değrin altındadır. Ama aynı anda üetimde

kullanılan değşen kaynaklar açısından verim oranı yüde 100 olabilir.

Kullanılan kaynaklar kriterine göe verim oranı öçüüyaparken “miktar”

kriteri kullanmak, aşğıda verimlilik öçüüböüüde göeceğmiz gibi, verim

öçüüüolanaksız kılar. Dolayısıyla kaçınılmaz olarak “değr” kriterini

kullanarak öçü yapmak gerekecektir ki bu da bizi doğudan kâ analizine

göüü.

11

Üke açısından verim kavramının, KD üetmek ile ilgili olması gerektiğne göe,

öçüü de KD kriterine göe yapılması gerekir. Aşğıdaki verilerin herhangi

bir üke ekonomisi içn geçrli olduğnu varsayalım:

Toplam KD = Toplam brü üret + Toplam brü kâ

= 700 + 300 = 1,000 TL

Toplam nüus= 1,000 kiş

Çlışn nüus= 500 kiş

Kiş başı üetilen KD:

1,000 TL / 1,000 kiş = 1 TL/N

Çlışn kiş başı üetilen KD:

1,000 TL / 500 kiş = 2 TL/L

Hem birim nüus, hem de çlışn kiş başına elde edilen verim pozitiftir. Üret

sıfır olursa (w=0) üetim de olmayacağı içn KD üetimi yapılamaz. Ancak,

istisnai durum da olsa, kâ sıfır olduğ zaman da KD üetimi gerçkleşbilir. Bu

durum, işetmenin yapılan üetimden kâ etmediğ anlamına gelir ki bunu bazen

en büü işetmeler bile bunu yaşr. Kısa döemde böle bir şy mükü olsa

bile uzun döemde geçrli olamaz. Çükükâ etmeyen hiçir işetme varlığını

südümek istemez, hatta südüemez.

Teknolojik yenilikler ise normal olarak çlışn kiş başına üetilen KD‛n,

dolayısıyla ükenin bireysel ve toplumsal göençdüeyinin artmasına olanak

sağayacaktır.

MPM‛in verim tanımı, üke-ekonomisi verimlilik analizinde pek işmize yaramaz,

Verimlilik

Verimlilik, verimli, yani üetken olmak demektir. Ancak verimliliğn küesel

kabul gömüştek bir tanımı olmadığı içn bazen söcüğü farklı anlamlarda

kullanıldığını göüü. MPM de verimlilik kavramını birbirinden oldukç farklı iki

biçmde tanımlamaktadır. Birincisi üetim ilişileri ile ilgili bir tanımdır:

“…üetim süecine sokulan çştli faktölerle (girdiler) bu süecin sonunda

elde edilen üüler (çıktılar) arasındaki ilişiyi” ifade eder (http-5). Bir

başa ifadeyle: “…üetilen mal ve hizmet miktarı ile bu mal ve hizmet

miktarının üetilmesinde kullanılan girdiler arasındaki oran” olarak

tanımlanır ve genellikle bu öçü çıktı/girdi olarak formüe edilir (http-5).

2003 yılı Verimlilik Raporu da (s.25) benzer bir verimlilik tanımı sunar.

“Verimlilik, ekonomide bir terim olarak, herhangi bir üü ve hizmet

üetimi süecinde kullanılan üetim faktöleri ile elde edilen çıktı

arasındaki ilişiyi tanımlayan bir oran, katsayı veya bir büülütü. ”

12

Veya kısaca:

Verimlilik (V) = Çıktı (Ç / Girdi (G)

Ancak, MPM verimlilik tanımında güüüde değşklik olduğ kanısındadır.

“Verimlilik denince artık, elde edilen üü ve hizmetin kalitesini

yüseltme, çvreyi ve doğl yapıyı koruma, çlışnlara en iyi yaşm

ve çlışa koşllarını sağama ve bu arada birim girdi başına üetim

miktarını artırma çbaları birlikte düşüümektedir. ”

(http-5)

MPM‛in ikinci tanımı, ekonomik açısından bir verimlilik tanımından ziyade

çğaşyaşm içn gerekli, içnde birçk analitik olguyu da içren genişanlamlı

bir tanımdır. Böle bir tanım çştli toplumsal değrler ve çıkarlar açısından

uygun olabilir;ama ana konumuz olan üetim ilişilerindeki verimliliğn öçüüiçn uygun değldir.

MPM, “verim” kavramını tanımlarken, kaynakların beklenen ve gerçkleşn

oransal değrlerinden sö etmişi. Aslında bu verim kavramının tanımından çk

öçü yapmaya yarayan verim oranının tanımıdır. Verimlilik kavramı, “verim”

söcüğüden tüetildiğne göe, doğl olarak kaynaklarla ilgili bir kavram olması

beklenir. Ancak MPM, verimlilik kavramının tanımını yapıyorum derken gene bir

öçü tanımı yapmaktadır;çıktı/girdi (ÇG) oranı. Herhalde MPM içn her ikisi

aynı anlama geliyor. Verim oranı tanımından farklı olarak bu defa oranın pay

kısmında tüetilmesi beklenen kaynaklar değl, çıktı vardır. Verim ve verimlilik

gibi aynı köten tüetilen iki kilit kavramın oransal öçülerinde neden bu

kadar büü farklılık olduğ doğusu merak konusudur.

Bu farklılığ karşın yapılan tanımın gene işetme içn geçrli bir tanım olduğnu

ileri sümek yanlışolmayacaktır. Çüküişetme bazında verimlilik öçüüMPM‛in misyonuna daha uygun göümektedir. En azından mantıksal çıkarsama

bu yödedir.

MPM, çıktı-girdi olarak miktarlardan mı, yaksa değrlerden mi sö ettiğni net

bir biçmde ortaya koymuyor. Miktar açısından verimlilik öçüüü çlışna

veya çlışılan zamana göe yapılan kısmi-verimlilik öçüleri dışında çk zor,

hatta olanaksız olduğnu aşğıda daha yakından göeceğz. Verimliliğn değr

açısından çıktı/girdi oransal öçüüaslında kâlılığın öçüüden başa bir şy

değldir.

Bu arada MPM‛in kullandığı çıktı/girdi öçü yöteminin teknolojinin veri

olduğ durağn (statik) bir öçü yötemi olduğnu unutmamak gerekir.

13

Dinamik bir oransal ilişi ancak çştli zamanlarda yapılan durağn öçülerin

karşılaşırması yapılarak, yani “kıyaslamalı durağn durumlar analizi” ile elde

edilebilir. Ama her iki durumda da veri teknoloji ile öçü yapılır.

Verimlilik kavramı ile ilgili başa bir ilginçdurum MPM‛in Web sitesindeki

tanımlar kısmına baktığınızda ortaya çıkar. “Verimlilik Terimleri Sölüğü”nü K

harfi böüüde katma-değr başığı altında şöle bir ifade yer alır: “Katma

değr, emek ve sermaye ile ilişilendirilerek bir verimlilik oranı

oluşurulur.” (http-6). Bu verimlilik oranı nedir? Acaba çıktının “katma-değr”

olduğ bir verimlilik oranı tanımı mı yapılmaktadır? Maalesef bu soruların bir

yanıtını MPM sitesinde bulamazsınız.

MPM sitesinde, “Katma-değr hesaplanması”, verimlilik değl, başığı altında

katma-değri öçenin iki farklı yötemi olduğ sölenir.

“Refahın üetimi “çıkarma yötemi” ile yansıtılırken, refahın

yaratılması “toplama yötemi” ile yakalanabilmektedir.

Katma Değr= Satışar- Alımlar

Katma Değr= Maaşve Üretler+ Kar+ Faiz+ Vergiler” (http-6).

Ancak, verimlilik-katma-değr ilişisini göteren veya hesaplayan götergeler

veya tanımlar yoktur. Oysa makro-ekonomik verimlilik analizlerinde katmadeğrin

rolüve öemi büütü. Verimliliğn KD kriterine göe öçüüile MPM

tarzı ÇG oransal öçüüü çk farklı anlamlar içrdiğni az sonra göeceğz.

KD kriterine göe teknolojik yeniliklerin getirdiğ verimlilik artışarı da daha

kolaylıkla öçüebilir, dinamik analiz ve karşılaşırma yapabilir.

Verimlilik öçüü

2- değr.

“Verimliliğn” miktar öçüü

Öce işetme bazında ve MPM tarzı verimlilik öçüüüinceleyelim. Miktar

açısından verimlilik öçüüü birçk sakıncaları ve zorlukları vardır. Öneğn,

eğr tek tip (homojen) çıktı varsa, çlışn kiş başına veya herhangi “bir”

fiziksel girdiye göe “kısmi” verimliliğ (KV) fiziksel oran olarak öçede pek

fazla sorunla karşılaşılmazken, iki veya daha fazla fiziksel girdi sö konusu

olduğ zaman verimliliğn sağıklı bir öçüüüyapabilmek giderek zorlaşakta,

hatta olanaksızlaşaktadır. Öneğn;bir işetmede 110 adet lastik üetildiğni

ve üetimde 10 işç, 20 Kg kauçk, 100 KW enerji ve iki pres makinesi

14

kullanıldığını varsayalım. Kısmi verimliliğ çlışn kiş başına üetilen fiziksel

çıktı olarak götermek müküdü:

KV = Çıktı / Çlışn kiş sayısı = 110 / 10 = 1 1 adet/kiş başı üetim (1)

Veya, alternatif olarak:

KV = 110 /20 Kg kauçk = 5. 5 adet / 1 kg kauçk (2)

Eştliklerden (1) bize bir çlışnın 11 adet lastik üettiğni, (2) ise 1 Kg kauçk

karşılığı 5.5 adet lastik üetildiğni götermektedir.

Peki ya girdiler birden fazla olsaydı gene kısmi veya toplam verimliliğ

öçbilmek mükü olacak mıydı? Eştlik (3) ve (4) bunun pek mükü

olamayacağını götermektedir.

V = 110 adet lastik / 10 işç+10 Kg kauçk+2 pres makinesi= ??? (3)

KV= 110 adet lastik / 10 işç+10 Kg kauçk = ??? (4)

Toplam girdilerin miktar açısından verimlilik öçüüü (TGV) ise olanaksız

olduğnu iddia etmekte herhalde bir sakınca yoktur.

TGV = Çıktı Miktarı / Çlışn Sayısı + Tü Diğr Girdiler = ??? (5)

Sorun bu kadarla sınırlı değldir. Miktar analizinde anlamlı bir ifade olan çlışn

kiş başına üetimi tekrar ele alalım ve iki rakip firmanın verimliliğni daha

yakından inceleyelim. Varsayalım Mercedes firmasında bir çlışn güde 5

otomobil ve Ford firmasında 7 otomobil üetiyor olsun. Bu durumda Ford

firmasının bir çlışnı Mercedes firmasının bir çlışnından daha verimlidir

diyebilir miyiz?

Elbette, HAYIR. Çüküaksi halde elmalarla-armutları kıyaslamışoluruz.

Sağıklı bir kıyaslama olabilmesi içn her iki firmanın da AYNI üüü(homojen

mal) üetmesi ve AYNI teknolojiyi kullanıyor olması gerekir. Böle bir duruma

ise sadece Neoklasik iktisadın sanal aleminde rastlamak müküdü.

Üke ekonomisi açısından MPM‛in verimliliğ ÇG olarak oransal öçüüpek

yararlı olmayacaktır. Hatta çlışn kiş veya çlışılan zaman kriterine göe

kısmi verimlilik öçüübile yapmak olanaksızdır. Çükübir üke ekonomisinin

üetimde kullandığı milyonlarca girdisi ve milyonlarca çıktısı vardır. Ancak,

Neoklasik doktrinin modellerinde hep yapıldığı gibi “homojen” girdi ve çıktı

veya sadece “homojen” bir çıktı olduğnu varsayabiliriz. Ama bu sefer de

gerçk yaşmdan kopuk, üopik bir düyada, akademisyenler dışında kimsenin

bir işne yaramayan incelemeler yapmaktan öeye gidemeyiz.

15

Kısaca sölemek gerekirse, ÇG verimlilik öçüüde miktar öçüüne MPM‛in

işetme bazındaki içn (kısmi-verimlilik öçüühariç, ne de üke ekonomisi

açısından pek uygun ve yararlı göümemektedir.

“Verimliliğn” değr analizi

Verimlilik öçüüde, üetilen değrin öçüüyötemi “dikensiz gü bahçsi”

olmamakla birlikte daha kolay, daha güenilir ve daha az karmaşık bir yötem

gibi göümektedir. Hem işetme bazında hem de üke ekonomisi bazında değr

kriterine göe verimlilik öçüüyapmak daha uygun gibi göüüor. Ancak, üke

ekonomisi açısından değr kriterine göe ÇG öçüüaşğıda göüeceğ gibi

oldukç yanlışsinyaller verebilir. İşetme bazında değr kriterine göe

verimlilik öçüüde ise ÇG oransal ilişisinin kâ analizinden farklı olmadığını

göeceğz.

Üke ekonomisi açısından verimlilik öçüüü katma-değr (VA = üret+kâ)

kriterine göe yapılması MPM‛in ÇG kriterine göe olandan çk daha yararlı

sinyaller verecektir. Katma-değr kriterine göe verimlilik öçüüen az beşfarklı yöden yapılabilir:

Verimliliğ iki farklı açıdan öçek müküdü;1- nicel (miktar);ve

Ø

TGV = VA/TM = Üret + Kâ / Toplam Üetim Maliyeti

Ø

TGV = VA/L = Üret + Kâ / Çlışn Kiş Sayısı

Ø

KV = VA/t = Üret + Kâ / Çlışılan Bir Birim Zaman

Ø

KV = VA/W = Üret + Kâ / Toplam Üret

Ø

TGV, toplam girdi verimliliğni, KV, kısmi-verimliliğ, TM, üetimin toplam

maliyetini;L, çlışn kiş sayısını;t, çlışılan bir birim zamanı;W, (L*w)

toplam üreti;ve OC, üret dışı tü üetim girdi masraflarını simgeler.

Katma-değr kriterine göe öçüde oransal öçü olması bir koşl değldir.

Öneğn, sadece üetilen katma-değr miktarını öçbilir, başa ükeler ve

döemlerle karşılaşırmasını yapabiliriz.

MPM neyi öçüor?

MPM‛e göe: “Verimlilik öçüüiki biçmde yapılabilir:

a) Belirlenen bir döemde, aynı işkolunda benzer teknoloji ile

işetmeler arasında…

b) Tek bir işetmede, belirlenen bir döemde elde edilen öçü

sonuçarı pek bir anlam ifade etmeyeceğnden, verimlilik öçüübelirli aralıklarla yinelenir. ” (VR-2003;.49)

16

Yukarıdaki a) şıkkı MPM‛in verimlilik öçüüde “teknolojinin veri” olduğnu

çk net bir biçmde ifade ediyor. Çk net olan diğr bir şy ise verimlilik

öçüüü “işetmeler arasında” olduğdur, yani mikro düeyde. b) şıkkına

göe ise öçü belli aralıklarla yapıldığı içn bir süeçsö konusudur. Bu geçn

süeçiçnde “teknolojik yenilikler” üetimde kullanılmaya başanmışolabilir.

Böle bir durumda farklı zamanlarda yapılan öçülerin karşılaşırması uygun

bir yötem olmayacaktır. Bu nedenle farklı zamanlardaki öçülerde “aynı

üetim teknolojisinin” kullanıldığını varsaymak yanlışolmayacaktır. Zaten MPM

de burada teknolojik yeniliklerden hiçsö etmemektedir. Dolayısıyla, MPM‛in

kısmi verimlilik öçüüyaptığı somut durumlar dışında, teknolojinin veri olduğ

bir ortamda tü girdilere göe ÇG verimlilik öçüüyapıldığını göüoruz.

Miktarlar açısından tü girdilere göe ÇG verimlilik öçüügerçkç bir

biçmde yapılamayacağına göe, MPM‛in değrler açısından verimlilik öçüüühedeflediğni varsayıyoruz.

Ancak, öçü sorunu bu açıklamalarla bitmişolmuyor. Aşğıda, hipotetik sayısal

öneklerle MPM‛in ÇG değr kriterine göe öçüğüverimliliğn, KD kriterine

göe yapılan öçüle karşılaşırıldığında ne gibi sonuçar verdiğni göeceğz.

Verimlilik öçülerinin karşılaşırması

İi farklı üetim teknolojisi kullanan, iki üetici olduğnu varsayalım. Birincisi

emek-yoğn teknolojiyle gölek üetirken, ikinci üetici teknoloji-yoğn bir

teknolojiyle cep telefonu üetiyor olsun. Her iki üetici de 100 TL sermaye ile

üetim yapmakta ve satışan 120 TL gelir elde etmektedir.

Gölek üeticisi X Cep telefonu üeticisi Y

Emek- yoğn üetim Teknoloji- yoğn üetim

L

w

p

q

TR

K

V‛in verimliliğ, r‛in kâ oranını simgelediğni varsayalım ve MPM‛in ÇG

oranına göe verimliliğ ve kâ oranını öçlim.

V

17

r

Çıkan sonuçara göe her iki üetici de aynı oranda verimliliğ ve kâ oranına

sahipler. Bu durumda X üeticisi gölek üetirken, Y üeticisinin cep telefonu

üetmeye devam etmesinde bir sakınca yoktur. Çüküher iki üetici de eşt

sermaye kullanırken, eşt oranda kâ oranına sahiptir. Bu durumu ükeler

açısından da genelleşirip Tükiye gölek satarak, İveçde cep telefonu

satarak eşt verimliliğ sahiptirler, diyebiliriz. Dolayısıyla, bu eşt verimlilik

durumunun südüümesinde bir sakınca yoktur !!??

Şmdi bu durumun ükeler açısından ne anlam taşıdığına yalından bir bakalım.

Aynı verileri kullanarak verimliliğ bir de üetilen katma-değr (KD) açısından

inceleyelim.

LWC

π

KD

Cep telefonu üeten firma-Y, diyelim ki İveç gölek üeten firma-X‛en veya

Tükiye‛en 20 TL daha çk KD üetmektedir. Yani İveç‛n geliri 20 TL daha

yüsektir. Oysa verimlilik ve kâ oranları her ikisinde de aynıydı.

Aynı sayısal verileri kullanarak bir de kısmi verimlilik durumunu inceleyim. Öce

MPM tarzı ÇG ilişisinden yola çıkarak kiş başına verimliliğ (V

çlışn kiş başına üetilen katma-değri (KD

V

x

y

KD

x

y

Çlışn kişye göe MPM tarzı kısmi verimlilik analizinde teknoloji-yoğn cep

telefonu üetimi yapan üeticinin (veya üke olarak İveç‛n) verimliliğ, gölek

üeticisininkinden iki kat yüsek. Çlışn kiş başına üetilen katma-değr ise

cep telefonu üeticinde (İveç‛e) iki katından çk. Halbuki MPM verilerine

göe her ikisinde de verimlilik eştti.

Çıkan sonuçarı öetleyecek olursak:

Gölek üeticisi X Cep telefonu üeticisi Y

Emek- yoğn üetim Teknoloji- yoğn üetim

V

KV = VA/OC = Üret + Kâ / Üret Dışı Diğr Girdilerin Değrix = 8 kiş L y = 4 kişx = 5 TL w y =1 5 TLx = 4 TL p y = 20 TLx = 30 adet q y = 6 adetx = p x * q x = 120 TL TR y = p y * q y = 120 TLx = 100 TL K y = 100 TLx = ÇG = 120/100 = 1 . 2 V y = ÇG = 120/100 = 1 . 2x = (120-100)/100 = % 20 r y = (120-100)/100= % 20x = L x *w x = 8*5 = 40 TL LWC y = L y *w y = 4*15 = 60 TLx = 120-100= 20 TL π y = 120-100= 20 TLx = LWC x + π x = 40+20 = 60 TL KD y = LWC y + π y = 60+20 = 80 TLL), sonra daL) göelim.L= ÇL = 120/8 = 1 5 TL VL= ÇL = 120/4 = 30 TLL= KD x /L x = 60/8 = 7. 5 TL KDL= KD y /L y = 80/4 = 20 TLx = V y

r

x = r y

18

V

x

y

L< VL

KD

x < KD y

KD

x / L x < KD y / L y

MPM tarzı verimlilik öçüüü verdiğ sonuçarın üetici firma veya üke

ekonomisi açısından yanıltıcı olduğnu sölemek herhalde yanlışolmaz. Hatta

üke ekonomisinin uzun döem üke ekonomisi çıkarları açısından MPM tarzı

verimlilik sonucunun çk hatalı ve yanlışyölendirici sinyaller verdiğni

sölemek müküdü.

“Verimlilik artışı” (büüe)

MPM‛in açıklamalarında verimlilik artışarına çk öem verilmekle birlikte

“verimlilik” ile “verimlilik artışı” arasındaki fark net bir biçmde ortaya

konmadığı gibi, bazen iki kavram eşanlamlı gibi kullanılır. Öneğn. “Verimlilik

Neden Herkesi İgilendirir?” başığı altında nedenlerden birine göe:

“Üetici, daha ucuz maliyetle daha yüsek kazançelde eder. ”(http-5). Eğr

veri teknoloji ve üetimin girdileri optimum düeyde kullanılıyorsa, daha ucuz

maliyet ancak bir teknolojik yenilik ile müküdü. Teknolojik yenilik ise

“verimlilik değl, “verimlilik artışı” ile ilişilidir. Çüküverimlilik öçüüde

teknoloji veridir.

Web sayfasında “Verimlilik nedir?” başığı altında MPM hem durağn (statik)

kavram verimlilikten hem de dinamik süeçolan verimlilik artışından aynı anlamı

taşıyormuşgibi sö eder (http-5). Aralık 2005 tarihinde Web sitesinde şöle

deniyordu: “‛erimli olmak gerekir‛dendiğnde anlatılmak istenen, “verimliliğ

arttırma gereğ”dir. ” (http-7). 2003 yılında yayınlanan Verimlilik Raporu şöle

der:“… verimliliğn aynı zamanda “dinamik bir kavram” olduğ açıkç

göümektedir” (VR;2003;s.29). Aslında göüen şy, MPM‛e bir kavram

kargaşsı olduğdur.

“Verimlilik” ve “verimlilik artışı” birbiriyle yakından ilişili ama içrdiğ anlam

olarak birbirinden farklı iki kavramdır. Verimlilik analizinde teknoloji veridir ve

durağn öçü yapılır. Verimlilik artışı analizi ise dinamik bir süeçile ilgilidir.

Kısa döemde veri bir üetim teknolojisi ile de verimlilik artışı sağamak

mükü iken uzun döem teknolojik yeniliklerle verimlilik artışı sağanabilir.

Kısacası, verimlilik artışı süeçe ilgili bir kavram olup, belli bir kritere göe

üetimdeki verimlilik artışını, yani büüeyi göterir. Çükü ister katmadeğr

bazında isterse miktar olarak ele alınsın, verimlilik artışı demek,

üetimin artması demektir.

19

Verimlilik artışarını, teknolojinin veri olduğ durağn verimlilik analizinde

olduğ gibi, hem üetilen katma değr (KD) hem de üetilen miktarlar (Q)

açısından incelemek müküdü.

1- Nicel (miktar) değşm, veya

2- Değr değşmi.

Nicel artış üetimde kullanılan fiziksel girdilerin miktarı ile elde edilen

çıktının fiziksel miktarı arasındaki değşmi göterir. Yukarıda verimlilik öçüükısmında miktar öçüühakkında ileri süüen göüşer verimlilik artışı analizi

içn de geçrlidir. Diğr bir deyişe, “iki veya daha çk girdili” verimlilik artışı

analizinde gerçkç nicel öçü yapabilmek olanaksızdır, sadece tek girdiye

göe kısmi verimlilik artışını öçek müküdü. Ama verimlilik artışının

nedeni teknolojik yenilik ise, sonuçarın çk dikkatli değrlendirilmesi gerekir,

öellikle de “tamamen yeni bir üüü” üetimi sö konusu olduğnda. Değr

açısından verimlilik artışı öçüüde ise, durağn verimlilik öçüüde olduğ

gibi birtakım sorunlar olmakla birlikte, nicel öçüe kıyasla daha sağıklı

sonuçar elde edilebilmektedir.

Verimlilik artışı iki nedenden dolayı olabilir:

1- Veri teknoloji ile etkinlik artışı.

a- Ekonomik etkinlik artışı (EE).

b- Teknik etkinlik artışı (TE).

2- Teknolojik yeniliklerden kaynaklanan artış

a- Veri üü, “yeni” üetim yötemi.

b- “Yeni üü” ve “üetim yötemi”.

Etkinliğ arttırarak verimlilik artışı sağamak ancak kısa döem içn geçrli bir

yötemdir. Teknoloji veri olduğ içn EE ve TE optimum düeye geldikten sonra

verimlilik artışı olmaz. Ükelerin uzun döem göençartışının asıl nedeni ve

kaynağı ise zihinsel emeğn üüüolan teknolojik yeniliklerdir. Öellikle süekli

“yeni” üülerin piyasaya sunulması sonucu ne kâ oranları düşe trendine

girmişir, ne de ekonomik büüenin sonuna gelinmişir.

Etkinli artışının verimlilik artışına katkısı sınırlı olduğ ve bizi üke ekonomisi

ilgilendirdiğ içn, aşğıda varsayımsal rakamlarla verimlilik artışı analizi

yaparken teknolojik bir yenilik sayesinde girdi maliyetleri aynı kalırken

çıktının arttığını varsayacağız.

Yukarıdaki modele ek varsayım: Her iki üetici de teknolojik yenilik sonucu

farklı miktarda üetim artışı sağıyor, ama artan çıktıdan eşt oranda gelir elde

ediyorlar.

20

Gölek üeticisi X Cep telefonu üeticisi Y

Emek- yoğn üetim Teknoloji- yoğn üetim

Verimlilik artışı sonucu üetilen miktar:

q

t+1

t+1

Üetim miktarındaki değşm:

Δ q

Toplam gelir:

TR

t+1

t+1

Yeni durumun MPM tarzı verimlilik öçüü

V

t+1

t+1

MPM tarzı çlışn kiş başına çıktı değri:

V

L,t+1

L,t+1

Artışmiktarı:

ΔV

L

L

Teknolojik yenilik sonucu MPM tarzı verimlilik oranı değşedi. Acaba iki üke

açısından KD kriterine göe durum nedir?

KD

t+1

t+1

= (5*8)+ (160-100) = (4*15)+ (160-100)

= 1 00 TL = 1 20 TL

Çlışn kiş başına üetilen katma-değr:

KD

t+1

t+1

Çlışn kiş başına üetilen katma-değr farkı:

ΔKD

Teknolojik yenilik sonucu ortaya çıkan verimlilik artışı sonucunda oluşn sayısal

değrleri öetleyecek olursak:

Gölek üeticisi X Cep telefonu üeticisi Y

Emek- yoğn üetim Teknoloji- yoğn üetim

V

t+1

t+1

x= 40 adet q y= 8 adetx = 10 adet Δ q = 2 adetx= 40*4 = 160 TL TR y= 8*20 = 160 TLx= 160/100 = 1 . 4 V y= 160/100 = 1 . 4x= 160/8 = 20 TL V y= 160/4 = 40 TLx= 5 TL ΔV y= 1 0 TLx= LWC x + π x KD y=LWC y + π y )x/ L x = 100 / 8 = 1 2. 5 TL KD y/ L y = 120 / 4 = 30 TLx / L x = 12.5 -7.5 = 5 TL ΔKD y /L y = 30 –20 = 1 0 TLx= V y

ΔV

t+1

t+1

x= ΔV y

V

L,t+1

L,t+1

x< V y

21

ΔV

L

L

x< ΔV y

KD

x < KD y

Δ KD

t+1

t+1

t+1

t+1

x/ L x< Δ KD y/ L y

Yukarıdaki analizden açıkç göüdüğügibi, çıktı arttıran bir teknolojik yenilik

sonucu MPM tarzı durağn verimlilik öçüüher iki üetici veya üke içn aynı

sonucu vermesine (V=1.4) karşın, teknoloji-yoğn üetim yapılan ükede çlışn

kiş başına üetilen KD artışı daha yüsek olmuşur. Dolayısıyla, teknolojik

yenilik, teknolojiyi daha yoğn kullanan ükede üke göençdüeyinin daha da

artmasına neden olmuşur.

Yukarıdaki önekte teknolojik yeniliklerin hem emek-yoğn hem de teknolojiyoğn

sektöde eşt ÇG artışı sağadığını varsaydık. Aslında gerçk ekonomik

ilişilerde teknolojik yenilik sonucu elde edilen toplam gelir artışı, genellikle,

teknoloji-yoğn sektöde daha çk artışgöterir. Ancak, verilen önekte amaç

üke ekonomisi açısından MPM tarzı verimlilik öçülerinin yanıltıcı sonuçar

vereceğni götermekti. Eğr MPM sadece işetme bazında değl, üke

ekonomisi açısından da verimlilik artışını hedefliyorsa, katma-değr kriterini

kullanması daha yararlı olacaktır. Eğr amaçsadece işetme bazında verimlilik

artışı sağamak ise, o zaman da üke ekonomisi ile ilgili göüşeri bir kenara

bırakmasında yarar var.

Hizmet sektöüde verimlilik

3

Şmdiye kadar verimlilikten sö ederken hep üü söcüğüükullanmaya dikkat

ettik. Genel anlamda üüler, hem fiziksel depolanabilir/taşınabilir mallar

(metalar), hem de fiziksel olmayan, yani depolanamayan ve taşınamayan

hizmetlerdir. İtisatla ilgili ders kitaplarında üetim ve tüetimden sö

edilirken mal ve hizmet ayrımı net bir şkilde yapılmamaktadır. Ancak, iktisat

kuramlarını yakından incelediğmizde gerek fiyat kuramında, gerekse büüe,

dışticaret gibi temel kuramların genellikle fiziksel üüler (metalar) üerine

oluşurulduklarını gölemleriz. Klasik iktisatçılar zamanından beri genel olarak

incelenen sektöler imalat sanayi, madencilik, tarım gibi “meta” (fiziksel üü)

üeten sektöler olmuş Neoklasik ve Keynesyen iktisatçılar da bu geleneğ

südümüşerdir. “Sermayenin marjinal verimliliğ” kavramı ve ilgili analizler

bunun en somut götergeleridir.

3

Bu kısımda “Ekonomik Büüe ve Küesel Ekonomi” başıklı kitabın 5. Böüüden yararlanılmışır.

22

Metalar depolanabilen, biriktirilebilen, taşınabilen, katma-değri arttırılabilen

fiziksel üülerdir. Hizmetler ise;üetildiğ anda tüetilen, depolanamayan,

biriktirilemeyen, taşınamayan, dolayısıyla değrine değr eklenemeyen

üüler olarak tanımlanabilir.

Bilindiğ gibi ükelerin gelişişik düeyleri arttıkç tarım sektöüü GSYİ

içndeki göeceli payı azalırken, sanayinin ve öellikle de hizmetler sektöüü

payı giderek artar. Güüüde hizmetler sektöügenellikle hem gelişişhem

de gelişekte olan ükelerde GSYİ içnde en yüsek oransal paya sahiptir

Çzelge:1). Toplam üetimin yanı sıra çlışn insanların da gittikç büüen bir

oranı bir zamanlar “asalak sektö” muamelesi göen hizmet sektöüde

istihdam edilmekte, mavi yakalı diye bilinen tarım ve sanayi sektöüçlışnlarının oranı gittikç azalmaktadır. Marx‛ın proletarya olarak tanımladığı

ve meta üetiminde istihdam edilen kişlerin sayısı zaman içnde gittikç

azalmış Toffler‛n deyimiyle “kogniterya”ya

bu gelişelere karşın iktisat biliminin fiyat kuramı, büüe kuramı, uluslar

arası ticaret kuramı gibi temel kuramlarının, hizmetler sektöüüiçelleşeyi

başrabildiğ sölemek mükü değldir. MPM‛in de mal-hizmet sektöüayrımını ve ilgili verimlilik ve verimlilik artışı analizlerini başrılı bir biçmde

yaptığını savunmak zordur.

Çzelge: 1 Hizmet üetiminin GSYİ içndeki oranı (%)

4 döüşüşü (1992;.90). Büü

1990 2003

Düşü gelirli ükeler 41 49

Orta gelirli ükeler 46 54

Yüsek gelirli ükeler 65 71

Düya ortalaması 61 68

Kaynak: World Development Report-2005, Table: 4-2

MPM‛in hizmet sektöüde verimlilik ve verimlilik artışı ile ilgili olarak verdiğ

öemli sayılabilecek mesajlar yok denecek kadar azdır. İşetmelerle ilgili

olarak VR-2002‛e sadece 22. sayfada hizmet sektöüile ilgili bir paragraflık

bir göüşve Dİ‛en alınan bir çzelgede bir satırlık sayısal veri vardır. Kamu

sektöüle ilgili olarak s.65‛e “Kamu Kurumlarının Verimliliğ” başıklı bir böü

vardır ve burada MPM‛in norm kadro çlışası yaptığından sö eder. Ama

kamu sektöüde girdinin ve çıktının ne olduğndan, verimlilik öçüüü nasıl

yapılacağından sö etmez.

4

Kogniterya (cogniteria) :”Bilge-Bilinçi-Bilgili” insanlar.

23

VR-2003‛e “Hizmet Sektöü” başığı altında bir böü vardır. Burada sağık

sektöüde verimlilik öçüüü olanaksızlığı vurgulanır (VR-2003;s.143).

Eğtim, finans ve turizm ile ilgili alt-böülerde ise verimlilik öçüüden veya

verimlilik artışından hiçsö edilmez. Aynı Rapor‛a “Kamu Yöetimi ve

Verimlilik” ile ilgili bir böü vardır, ama gene verimlilik veya verimlilik artışı

öçüüile ilgili bilgi sunulmaz.

Teknolojik yeniliklere ağırlık veren VR-2004‛e ise hizmet sektöüden hiçsö

edilmez. Herhalde MPM de, birçk geleneksel “dengeci” iktisatçı veya modelin

yaptığı gibi “dolaylı olarak” teknolojik yeniliklerin sadece fiziksel üü

üetiminde sö konusu olacağını varsayıyor.

Hizmet üetiminde verim, verimlilik ve verimlilik artışı

Hizmet sektöüdeki verimi, verimliliğ ve verimlilik artışını (büüeyi) fiziksel

mal üetimde olduğ gibi öçbilmek mükü müü? Fiziksel mal üetimi

kriterleri hizmet üetimi ile aynı mıdır? Yoksa sadece benzerlikler mi vardır?

Piyasalara sunulan hizmetlerin verimini belirleyen üçtemel etken vardır:

1. Hizmeti üeten emeğn nitelik düeyi;2. Hizmet üetiminde harcanan zaman;3. Hizmet üetiminde kullanılan teknoloji.

Metaların üetiminde olduğ gibi, hizmet üetiminde de hizmeti üeten

işüüü nitelik düeyi ile verimlilik arasında çk yakın ilişi vardır. Göeceli

olarak düşü nitelik düeyine sahip bir işüüile yapılacak hizmet üetimi

doğl olarak daha nitelikli işüüü üeteceğ hizmete göe daha düşü verim

ve kalitede olacaktır. İşüüü niteliğni resmi ve meslek iç eğtim ile

artırmak müküdü. Deneyim de işüüü nitelik düeyini etkileyen öemli

bir etkendir.

Hizmet sektöüverimlilik analizlerinde işüüü harcadığı emek-zamanın

öemi büütü. Çüküverimlilikle ilgili karşılaşırmalı analizlerde çlışılan

birim zamana veya kişye göe yapılan kısmi verimlilik öçüleri sıkç

başurulan ve oldukç yararlı bir yötemdir. Ancak, üetilen hizmetin kalitesi

de sö konusu olduğnda harcanan emek-zaman kriteri öemini büü oranda

yitirir.

Hizmet üetiminde kullanılan teknoloji de verimlilik analizinde büü öem

taşır. Öneğn, basit araçgereçerle donatılmışbir hastane ile ileri teknoloji

içren araçgereçerle donatılmışbir hastanenin sundukları hizmetin

24

kalitesinde büü oranda farklar olması doğldır. Üetimde kullanılan teknoloji

ne kadar gelişişise, üetilen hizmetin de o kadar gelişişolma olasılığı

vardır.

Aşğıdaki böülerde sırasıyla hizmet sektöüde verim, verimlilik ve verimlilik

artışı olgularını inceleyeceğz.

Hizmet üetiminde verim

Meta üetiminde olduğ gibi, hizmet üetimi verimlilik analizinde de üke

ekonomisi açısından öemli olan üetilen katma-değr öemlidir. Bu nedenle

yukarıda meta üetiminde “verim ile ilgili sölenenler, hizmet üetimi içn de

geçrlidir. Ayrıca, MPM‛in işetme açısından verim oranı tanımıyla ilgili yapılan

eleşiriler, hizmet üetiminde verim oranı ile ilgili olarak da geçrlidir. Bilindiğ

gibi MPM‛e göe verim oranı öçüüde “Tüetilmesi beklenen kaynaklar,

tüetilen kaynaklara” böüüordu. İi önek vererek MPM tarzı bir oransal

verim öçüüü hizmet sektöüde ne kadar yararlı olabileceğni inceleyelim.

Önek- 1 : Bu çlışanın en başında yer alan orkestra ile ilgili fıkrayı

hatırlayarak bir “verim analizi” yapmaya çlışlım. Karşılaşılacak ilk sorun

“tüetilmesi beklenen ve tüetilen kaynaklar” ile ilgili olacaktır. Sö konusu

kaynağın orkestradaki “aktif müisyenlerin sayısı” olduğnu varsayalım. Eğr

orkestra 10 kişden oluşyor ve hepsi müik icraatına katılmışa, “verim oranı

optimum” düeydedir. Eğr “belli bir anda” orkestra 9 kiş ile icraat yaparsa,

MPM tarzı “verim azalacak”, ama aynı anda “verimlilik artacaktır”. Verim

analizinde sö konusu kaynak “müiğn kalitesi” ise, “tüetilmesi beklenen ve

tüetilen kaynaklar” nasıl öçüecektir?

Önek- 2: Bir hastanede çlışn doktorların verdiğ sağık hizmetinin “verimini”

MPM‛in “tüetilmesi beklenen ve tüetilen kaynaklar” oransal tanımına göe

öçeye çlışlım. Gen karşılaşılan ilk sorun “kaynak” tanımı olacaktır. Eğr

kaynak, hastanede çlışn doktor sayısı ise ve 10 doktor varsa, 10 doktorun

çlışığı her gü “verim oranı optimum” düeydedir. 9 veya daha az sayıda

doktorun çlışığı güler “verim oranı düşüşolacaktır”. Oysa 9 doktor, 10

doktorun baktığı hastayı muayyene ederse “verimlilik artmışolacaktır”.

Bilindiğ gibi bazı eski SSK hastanelerinde doktorların bir kısmı tamamen “atıl”

olarak bulunurlar, hizmet sunumuna katılmazlardı. Böle durumlarda doğl

olarak “verim oranı düşü” olacaktır. Ama belli bir zaman birimine göe

muayene edilen hasta sayısı açısından SSK hastanelerinde çlışn doktorlar “en

verimli” olanlarıdır. Verimlilik, öel hastaneler veya oralarda çlışn doktorlar

ile karşılaşırılamayacak kadar büütü (!)

25

Yukarıdaki iki önekten de anlaşılacağı gibi, MPM‛in “kaynak” kriterine göe

verim oranı öçüü hizmet sektöüde üetilen hizmetler içn de iyi bir kriter

oluşurmamaktadır.

Hizmet üetiminde verimlilik

Verimlilik, bazılarının tanımladığı gibi, “fiziksel” çıktıların girdilere oranı (ÇG)

şklinde olsaydı hizmetler sektöüde öçü yapabilmek çk güç hatta bazı

durumlarda olanaksız olacaktı. Önek olarak saçkesimini ele alalım. Girdiler

bellidir: tarak, makas, koltuk, ayna, ölü, mekâ kirası ve berberin emeğ.

Toplam ve çlışılan birim zamanda kullanılan girdi miktarlarını nicel olarak

öçenin öle veya böle bir biçmde mükü olduğnu varsayalım. Peki çıktı,

yani saçkesimi, nicel olarak nasıl öçüecektir? Öce nicel açıdan bakalım.

Üü, “saçkesimi” olduğna göe burada kriter “kesilen saçmiktarı” mı

olmalıdır? O zaman müşeriden kestirdiğ saçmiktarına göe üret almak

gerekir. Az kestiren az üret, çk kestiren çk üret öeyecek. Bu arada

miktar “hacım” olarak mı öçümeli, “gram” olarak mı? Yoksa saçkestirmek içn

gelen müşeri sayısına göe mi verimlilik öçümeli? Ama o zamanda şöle bir

ikilem ortaya çıkabilir. İi farklı berberin güde ortalama 10 kişnin saçını

kestiğni, birincinin saçkesimi başına 10 TL, diğrinin 5 TL üret aldığını

varsayalım. Güde saçı kesilen müşeri kriterine göe verimlilik eşttir;ama

birincinin geliri, ikincinin iki katıdır. Bu durumda hala iki berberin verimliliğnin

eşt olduğnu sölemek mükü olabilir mi?

Acaba Neoklasik doktrinde olduğ gibi sermayenin marjinal verimliliğ kavramı

kurtarıcı bir çöü olabilir mi? “Olabilir”, denirse bu sefer hizmet sektöüde

sermaye mallarının tanımını yapmak gerekir. Tarak, makas, ayna gibi şylerin

nasıl üetken olduklarının ve ne üettiklerinin mantıklı ve tutarlı bir

açıklamasının olması gerekir.

Nicel öçü çbalarını bir kenara bırakıp “değr” açısından bir öçü yapma

olanaklarını irdeleyelim. Girdi maliyetini harcanan değrler olarak öçek sorun

olmayacaktır. Peki çıktıyı aynı kolaylıkla öçek mükü olacak mıdır? Çıktının

(saçkesiminin) değrini hangi kritere göe belirlemek gerekir? Bir öceki

paragrafta sorulan “tarak, makas, ayna” gibi üetim araçgereçerinin nasıl

üetken olduklarının ve ne üettiklerinin” bir yanıtı bulunabilirse marjinal

verimliliğnin öçümesi ile sorun çöüebilir. Ama tarak, makas, ayna gibi araçereçer

“üetken” niteliklere sahip değllerse, marjinal verimlikleri de

öçüemeyecek, dolayısıyla saçkesiminin değrinin öçüübir sorun olarak

kalacaktır.

Tabii berberin verimliliğni, Neoklasik doktrinin sermayenin marjinal verimliliğ

kavramına hiçgereksinim duymadan öçenin başa ve daha “gerçkç” yolları

26

vardır. Öneğn, bir işetme olarak berberin bir güde veya haftada veya ayda

elde ettiğ toplam geliri, yaptığı toplam sabit ve değşen giderlerden düşrek

verimliliğ “kâ” olarak hesaplanabilir. Veya üke ekonomisine katkısı açısından

üettiğ katma-değr (kâ ve üret) olarak hesaplanabilir.

V

V

faiz ve rantı da içren brü kâ miktarını simgeler.

B = LWC + π (1)B , berberin üettiğ katma değri;LWC, çlışnın brü üret maliyetini;π, ise

Hizmet üetiminde verimlilik artışı (büüe)

Daha öceki böülerde gödüğüü gibi, verimlilik ve verimlilik artışı eşnlamlı

gibi kullanılmalarına karşın aslında farklı şyleri ifade ederler.

Verimlilik durağn durumu, verimlilik artışı ise dinamik bir süeci içren

kavramlardır. Verimlilik öçüüde olduğ gibi hizmet üetiminde verimlilik

artışını da nicel açıdan güenli bir yötemle öçek mükü değldir. Öçü

içn, işetme açısından çlışılan birim emek-zamana göe elde edilen kâ

oranındaki değşm, üke ekonomisi açısından ise çlışılan birim emek-zamana

göe üetilen VA en uygun yötemler olarak göümektedir.

Üke ekonomisi açısından verimlilik artışı öçüü

g = VA

“g”, verimlilik artışını, yani büüeyi simgeler.

Hizmet üetiminde en öemli unsur üetilen hizmetin kalitesidir. Bu aşmada

“veri teknoloji” ile üetilen hizmetin optimum kalitede olduğnu varsayıyoruz

İter işetme bazında, ister üke ekonomisi açısından ele alalım, genel olarak

hizmet sektöüde verimlilik artışhızı, meta üeten sektölerde olduğ kadar

yüsek oranlarda gerçkleşez.

Kısa döemde verimlilik artışı teknoloji veri iken “etkinlik” (mikro-verimlilik)

artışı ile gerçkleşbilir. Verimlilik optimum düeye veya piyasa doyuma

ulaşığında verimlilik artışı da sona erer. “Kısmi” verimlilik artışı analizinde

harcanan emek-zaman kriteri öemlidir. Ancak, çlışn sayısını arttırmadan,

üetimde kullanılan emek-zaman miktarı istenildiğ kadar arttırılamaz. Öneğn,

bir berber çlışa saatleri zaman içnde 10 kişnin saçını kesebiliyorsa, çlışa

saatlerini uzatmadan müşeri adedini 11‛ veya ütüe çıkaramaz. Çlışa

saatlerini arttırabilmenin ise hem biyolojik, hem de yasal açıdan bir üt sınırı

vardır. Diğr bir deyişe, berberin veri zaman içnde verdiğ hizmetin miktarını

t+ 1 - VAt = ΔVA (2)5 .

5

Kalite konusu bir sonraki böüde ayrıntılı olarak tartışılacaktır.

27

(verimliliğni) arttırması pek kolay değldir. Aynı şy bir taksi süüüüveya

orkestra müisyenleri içn de geçrlidir. Dolayısıyla, veri teknoloji ile hizmet

sunumunda verimliliğ, yani katma-değri veya kâı arttırmak çk sınırlı

düeyde müküdü.

Orta ve uzun döemde teknolojik yenilikler aracılığıyla, yani teknolojik

verimliliğ arttırarak da verimlilik artışı gerçkleşbilir. Öneğn üetimde

kullanılan girdilerin maliyetlerini teknolojik yenilikler ile düşümek, bölece

üetilen katma değri veya kâı arttırmak müküdü. Ama bu tü maliyeti

düşümeye yöelik teknolojik yenilikler, ancak sınırlı bir oranda katkı

sağayabilirler.

Uzun döem ve yeni hizmet tüleri

Yukarda yazılanlar genellikle “veri” hizmetlerin üetimi ile ilgili göüşerdi.

Uzun döem verimlilik artışarı içn “yeni üüler getiren yeni teknolojilerin”,

yani yeni hizmetlerin üetilmesi gereklidir. Yeni bir hizmet tüüsunulduğ

zaman ise hizmetin ve hizmeti üetmeye yarayan araçgereçerin içrdiğ

teknolojik yeniliklerin verimlilik artışına etkilerini, yani sunulan hizmetin

niteliğni, tam olarak yansıtabilecek biçmde öçü yapabilmek çk zordur,

hatta imkâsız gibidir. Öneğn “uzay turizmi” gibi tamamen yeni bir hizmet

tüüortaya çıkabilir. Hizmet tamamen “yeni” bir tü olduğ içn eski

önekleriyle kıyaslama olanağı yoktur.

Meta üetiminde olduğ gibi, hizmet üetiminde de teknolojik yenilikler ile

birlikte genellikle “tamamen yeni” hizmetler yerine, aynı hizmetin farklı

kalitelerde sunulduğ göüü. Öneğn sadece makas-bıçk kullanan bir berber

ile daha çk sayıda yardımcı ek araçgereçkullanan berberin sunduğ hizmetin

arasında öüde pek fark yoktur;her ikisi de sonuça saçınızı keser veya biçm

verir. Veya en lüs marka taksinin sunduğ hizmet (sizi bir yerden bir yere

taşımak) ile en eski model taksinin sunduğ hizmet arasında pek fark yoktur.

Her ikisi de sizi istediğniz yere ulaşırır.

Öetleyecek olursak;hizmet sektöüdeki verimlilik değşmini nicel olarak

öçek imkâsızdır, veya en azından sağıklı sonuçar elde etmek çk zordur,

denebilir. Teknolojik yeniliklerle birlikte üetilen hizmetlerin kalitesinin

süekli olarak artıştrendinde olması ise öçüüdaha da zorlaşırmaktadır. Bir

öğetmenin veya doktorun hizmet miktarını ve kalitesini hangi kritere göe

öçbilirsiniz? Deneyim, öçüü neresinde ve nasıl bir yer alacaktır.

Güüüde bir öğetmenin veya doktorun elinde 30 yıl öcesine kıyasla

inanılmaz derecede daha çk miktarda ve farklı niteliklerde mesleğnde

kullanabileceğ yardımcı araçgereçvardır ve miktarları her geçn gü daha da

28

artmaktadır. Bu durumda öneğn eğtim sektöüdeki verimlilik artışını nasıl

öçemiz gerekir?

Kalite ve verimlilik

Yukarıdaki analizlerde genel olarak kalite olgusu üerinde durulmamışı. Çükü

dolaylı olarak, üetimde kullanılan teknolojinin içrdiğ üü kalitesinin optimum

düeyde olduğ varsayılmışı. Başa bir deyişe, hem gölek üeticisinin hem

de cep-telefonu üeticisinin optimum düeyde kaliteye sahip üüler üetiyor

oldukları varsayılmışı. Şmdi kalite-verimlilik kavramlarını birlikte kullanmadan

öce bir kalite tanımı yapalım.

Kalite, üetilen bir mal veya hizmetin sahip olduğ kendine ögünitelikler veya

öelliklerdir. Bu nitelikler üetimde kullanılan teknolojiye göe değşklik

göterir. Öneğn, 1930‛u yıllarda da otomobiller üetiliyor ve tüetiliyordu,

ama o zamanlar üetilen otomobiller ile 2000‛i yıllarda üetilenler arasında

büü kalite (nitelik) farkları vardır. Zamane otomobilleri eskiye kıyasla çk

daha ütü niteliklere, yani kaliteye sahiptir, çüküotomobil parçları

üetiminde kullanılan teknolojiler zaman içnde büü gelişe götermişer ve

daha ütü niteliklere sahip hale gelmişerdir.

Bir mal veya hizmetin kalitesi teknolojik yenilik olmadan, yani veri teknoloji ile

de farklılıklar göterebilir. Bu nedenle kalite kavramını iki farklı açıdan

incelemekte yarar vardır.

1. Veri teknoloji, ama farklı kalitede üüler.

2. Yeni teknoloji ve farklı kalitede üüler.

1 – Veri teknoloji, ama farklı kalitede üüler

Belli bir teknolojiyle üetilen bir üüü, o teknolojiye ögübelli bir optimum

kalite düeyi vardır. Bazı üeticiler teknolojiyi veya diğr üetim girdilerini

bazı nedenlerden dolayı optimum düeyde kullanmayı beceremezler. Öneğn,

üetimde çlışırdıkları işüüü nitelikleri o iş optimum düeyde yapmak içn

yeterli olmayabilir. Veya kullanılan “diğr” girdilerin kalitesi, olması

gerekenden düşü olabilir. Böle durumlarda üetilen üüü kalitesinin de

optimum düeyden düşü olması kaçınılmaz olacaktır. Öneğn, bir TV üeticisi,

veri teknoloji ile işüüü nitelik düeyini firma-iç eğtimle arttırarak,

üetilen TV‛erin kalitesini yüseltebilir. Ancak unutulmaması gereken öemli

faktö “teknolojinin veri” olmasıdır.

2- Yeni teknoloji ve farklı kalitede üüler

Bir de teknolojik yeniliklerden kaynaklanan kalite artışı vardır ki burada

durum yukarıdaki önekten çk farklıdır. Öneğn, 2 mp‛ik dijital bir fotoğaf

29

makinesi, 7 mp‛ik bir makinenin çktiğ fotoğafı aynen çkebilir. Ama arada

kalite farkı olacaktır ve bu fark kullanılan teknolojiden kaynaklanır.

Farklı teknolojilerin, benzer ama farklı kalitede üüler üetmesini şöle bir

önekle de açıklayabiliriz. İi otomobil üeticisi olduğnu varsayalım: Volvo ve

Lada. Bir Volvo otomobil üetmek içn 1.5 ton çlik, bir Lada otomobil üetmek

içn de 1 ton çlik kullanılıyor olsun. Kullanılan çlik miktarına göe kısmi

verimliliğ oransal olarak karşılaşıralım.

KV

KV

Göüüş göe Lada daha verimli üetim yapmaktadır. Oysa çk iyi bildiğmiz

gibi Volvo ve Lada arasında kalite açısından büü farklılıklar vardır.

Teknoloji süekli yenilenirken ya tamamen yeni ya da benzer iş yapabilen, ama

kaliteleri farklı olan üüler ortaya çıkar. Yeni üülerin büü böüüdaha

öce var olan, ama teknolojik yenilik sayesinde kaliteleri değşn üülerdir.

Birkaçönek verecek olursak;bilgisayarlar, telefon aygıtları, iletişm

hizmetleri, beyaz eşalar, teknolojik yenilikler sonucu kaliteleri süekli olarak

değşn, daha doğusu artan üülerdi.

MPM‛e göe kalite kavramı:

“… ütü öelliklere sahip anlamında değl, istenilen öelliklere sahip

anlamında kullanılmaktadır. Bir üüde öemli sayılan öelliklerin hedef

değrlere yakınlık derecesi veya üüü hedef civarındaki değşezliğ

olarak tanımlanmaktadır” (http-6).

Bu tanım eksiktir, çüküteknolojik yeniliklerin getirdiğ kalite farklarını gö

ardı etmektedir. Tanıma göe teknoloji veridir, dolayısıyla belli bir optimum

üü kalitesi vardır, ama bazı nedenlerden dolayı üetilen üüü kalitesi farklı

olabilir. Bu durum, yukarıda sö ettiğmiz birinci durumun aynısıdır. Üetilen

üü ne kadar az hata içrirse, o kadar kalitelidir, anlamına gelir. MPM‛in, bir

yandan üke ekonomisindeki verimlilik artışının öemini vurgularken, diğr

yandan “teknolojik yenilikler” ile gelen kalite farklılıklarını gö ardı etmesi

ciddi bir eksikliktir.

30

Volvo = 1 Otomobil / 1.5 ton çlik = 0.66Lada = 1 Otomobil / 1 ton çlik = 1

Sonuç

işetme veya üke ekonomisi açısından “verimlilik” kavramının farklı anlamlar

taşıdığından sö emişik. Yapılan analizlerde de bir işetme içn verimlilik ile

üke ekonomisi açısından farklı olduğnu öneklerle gödü. Dolayısıyla, bu

veriler ışığında MPM‛in öcelikle işetme açısından mikro-ekonomik bazda mı,

yoksa üke ekonomisi açısından makro-ekonomik bazda mı verimlilik olgusu ile

ilgili olduğnu net bir biçmde ortaya koyması gerekir. Eğr her ikisi de

MPM‛in ilgi alanına giriyorsa, o zaman işetme ve üke ekonomisi açısından

“verimlilik” ile ilgili kavramların tanımının ve öçüüü farklı yapılması

gerektiğnin net bir biçmde ortaya konması gerekir. Yukarıdaki böülerde de

göüdüğügibi, üetici içn verimlilik analizi ile üke ekonomisi açısından

verimlilik analizi farklı olmak zorundadır.

MPM‛in yayınladığı raporlarda üke ekonomisindeki verimliliğ öem verdiğ

net bir biçmde göümektedir. Öneğn 2002 yılı Verimlilik Raporu‛da şöle

bir ifade yer alır: “Tükiye ekonomisi değrlendirilecek… yapılması

gerekenler tartışılacaktır” (s.12). MPM‛in üke ekonomisinde verimliliğ öem

vermesi, ö plana çıkarıp süekli olarak verimliliğn öemini vurgulaması çk

doğu ve yararlı bir davranışır. Ama MPM tarzı verimlilik analizinin üke

ekonomisi açısından eksikleri ortada. MPM‛in ÇG analizleri üke ekonomisi içn

yanlışsinyaller alınmasına neden olmaktadır. Verimlilik, işetme içn kâlılıkla,

üke ekonomisi içn ise KD üetimi ile ilişili bir kavramdır, dolayısıyla üke

ekonomisinde verimlilik analizleri içn “katma-değr” kriterinin kullanımı daha

doğu olacaktır. Eğr MPM hem işetme hem de üke ekonomisi ile ilgili

verimlilik analizlerinde “aynı katma-değr” kavramını kullanıyorsa, o zaman

MPM‛in işetmelere “verimli” bir biçmde yardımcı olamayacağını ileri sümek

yanlışolmayacaktır.

“Verimlilik” ve “verimlilik artışı” gibi iki benzer ama farklı olgu karşısında

MPM‛in yaklaşımının yanlışığı net bir biçmde göümektedir. Birincisi durağn

(statik) bir durumu, ikincisi ise dinamik bir süeci göterir. Ama MPM‛e göe

sanki bunlar arasında bir fark yoktur ve iki kavram eşnlamlıdır. Bu yanlışyaklaşımdan da bir an öce vazgeçlmesi gerekir.

MPM aslında teknolojinin veri olduğ bir ortamdan ekonomik ve teknik

etkinlikleri (EE- TE) artırmaya yöelik, “etkinlik artışı” diye tanımladığımız

kısa döem statik verimlilik analizleri yapmaktadır.

31

Daha verimli olabilmesi içn MPM‛in öcelikle verimlik ve verimlilik artışı

arasındaki öemli farkı doğu algılaması ve çlışalarını teknolojik yenilikleri

de kapsayacak bir biçmde yeniden yapılandırılması gerekir.

32

Bu çlışanın girişnde bir siyasetç veya bir öğetmen veya bir gölek üeten

Ek: 1

Yukarıdaki çlışada verimlilik ve verimlilik artışı, iki farklı yötemle bazı

hipotetik rakamlar kullanılarak incelenmişi. Biri MPM‛in kullandığı verimliliğn

ÇG oransal öçüü;diğri ise üke ekonomisinde verimlilik ve verimlilik artışı

öçüüiçn öerilen katma-değr kriterine göe öçüdü Aşğıda bu farklı

yötemlerle yapılan öçülerin sonuçarının karşılaşırması bir kez daha ve

toplu olarak verilmektedir. Karşılaşırmada üetilen “miktar” değl, üetilen

“değr” esas alınmışır.

“Verimlilik” öçüüsonuçarı (Teknoloji veri):

Gölek üeticisi X Cep telefonu üeticisi Y

Emek- yoğn üetim Teknoloji- yoğn üetim

V

x = V y

r

x = r y

V

x

y

L< VL

KD

x < KD y

KD

x / L x < KD y / L y

“Verimlilik artışı” öçüüsonuçarı (Teknolojik yenilik sonrası):

Gölek üeticisi X Cep telefonu üeticisi Y

Emek- yoğn üetim Teknoloji- yoğn üetim

V

t+1

t+1

x= V y

ΔV

t+1

t+1

x= ΔV y

r

t+1

t+1

x= r y

V

L,t+1

L,t+1

x< V y

ΔV

L

L

x< ΔV y

KD

x < KD y

Δ KD

t+1

t+1

t+1

t+1

x/ L x< Δ KD y/ L y

33

Ek: 2

Solow modeli ve TFP yaklaşımının eleşirisi

6

Solow‛n eseri, büüe süecinde teknolojik yeniliklerin öemini ortaya

koyması açısından büü katkı sağamışır. Artık teknolojik yeniliklerin büüe

üerindeki rolügö ardı edilemez bir konuma gelmeye başamışve diğr

iktisatçılar tarafından da gö ardı edilemez duruma gelmişi. Gerç teknolojik

yeniliklerin “dışal” bir etken olarak kabul edilmesi ve kaynağının meçul olması

pek gerçkç bir yaklaşım değldi. Ama, her şye karşın, büüe kuramları

artık vazgeçlemez/dışanamaz bir unsura sahiptiler.

Uzun döem büüe

Bilindiğ gibi “denge” varsayımı Neoklasik doktrinin vazgeçlmezlerinden biridir

ve dengede hem üetim faktöleri tam istihdam edilmektedir hem de

piyasalarda arz-talep dengededir. Solow modelinde de teknolojik yenilikten

öce “denge” vardır. Büüe, “tek üü” üetildiğ varsayımından yola çıkılarak

incelenir. Bu durum bizi doğl olarak ş sonuca göüü: Teknolojik yenilikler

sadece ve sadece “veri üüü yeni üetim yötemiyle” üetmeye yöeliktir

(bak. Böü-2). “Tek üülü” büüe modelinde teknolojik yenilik sayesinde

sadece piyasaya sunulan üülerin miktarı artar. Öneğn;üetilen üüü

“siyah-beyaz” göteren bir televizyon olduğnu varsayalım. Şmdi ve gelecekte

hep siyah-beyaz televizyon üetilecek, teknolojik yenilikler ise sadece ve

sadece siyah-beyaz televizyonun üetilen miktarını arttırmaya yöelik

olacaklardır. “Tek üü” sö konusu olduğndan “yeni üüler” olan renkli veya

plazma televizyonlarının, veya telefonların veya otomobillerin üetimi sö

konusu değldir. “Yeni” üülerin üetimi olmadığı içn de Solow modeli uzun

döem büüeyi açıklayamaz.

Öcelikle nüusun ve reel üretin “veri” olduğ bir ortamda teknolojik yenilik

sonucu üetim artışı sonucu neler olabileceğne bir bakalım. Gelir artmıyor, ama

tüetilmesi gereken bir miktar daha siyah-beyaz TV var. Fiyat değşemişe,

tüeticilerin taleplerini arttırmaları içn hiçir neden yoktur. Aksine, şmdi

ortada bir sorun var;arz fazlalığı. Yenilik öcesi arz-talep dengesi vardı, ama

artık yok. Bu durumda yenilik olumlu değl, olumsuz etki yapacaktır.

6

“Ekonomik Büüe ve Küesel Ekonomi” başıklı kitaptan alıntıdır (Güak;2006;s.88).

34

Nüus artışının olduğnu ama “reel” üretin ve TV fiyatının değşediğni

varsayalım. Nüus artışı kadar talep artışı yanı sıra aşınan TV‛eri yenilemek

amaçı üetim yapılacaktır. Eğr yenilik sonucu artan üetim miktarını

karşılamaya yetecek kadar nüus artışı gerçkleşrse sorun olmayacaktır.

Büüe sonucu gene arz-talep dengeye gelecek, toplam üetim ve tüetim

miktar olarak artacak;ama bireysel tüetim miktarı aynı kalacaktır. Yenilikten

kaynaklanan üetim artışı, talepten fazla olursa bu durum ekonomik dengelerin

bozulmasına neden olacaktır. Nüus artışı daha fazla olursa, Neoklasik

varsayımlar çrçvesinde dengeyi tekrar sağamak mükü olacaktır.

Bir an içn teknolojik yenilik sonrası “reel” üretlerin arttığını, ama fiyatın aynı

kaldığını varsayalım. Teorik olarak, üüe olan talep esnekliğ paralelinde talep

artışı olabilir. Arz-talep dengesinin tekrar sağanabilmesi talep esneklik

oranına bağı olacaktır.

Üetici firmaların, arz fazlasını satabilmek içn siyah-beyaz TV‛in satışfiyatını düşüdüğüü ama nüus artışının ve reel üretin sabit olduğnu

varsayalım. Fiyat indirimi, çlışnların reel gelirinin artışı anlamına gelecektir.

Teorik olarak, düşn fiyat seviyesi ve gelir-etkisi, talebin bir miktar artmasına

neden olabilir. Ama mala olan talep tam esnek değlse, artan arzı karşılamaya

yetmeyecek ve arz fazlası olacaktır.

Büüe, nüus artışı yanında ihraçedilen miktarlar kadar da artabilir. Bir an

içn ihracat yoluyla artan arza yeni talepler (piyasalar) bulunduğnu varsayalım.

“Tek üü” üetimi sö konusu olduğ içn, gene eninde sonunda bu “yeni

piyasalar” da doyuma ulaşcak ve Solow tarzı büüe sona erecektir.

Solow büüe modelinde “tek üü” yerine iki veya üçveya döt üü

kullansaydı sonuçfarklı olur muydu?

Aslında değşn fazla bir şy olmazdı. Çüküsonuça üü sayısı sınırlı olduğ

süece büüe de sınırlı olacaktır. Süekli ve sınırsız büüe olabilmesi içn

modeldeki teknolojik yeniliklerin “veri üü(ler), yeni üetim yötemleri” yanı

sıra mutlaka “yeni üüler/yeni üetim yötemleri” içn de geçrli olması

gerekir.

Daha öce de vurguladığımız gibi, Solow tarzı büüe aslında bir uzun döem

büüe modeli değldir. Aslında modelin yapısal öellikleri nedeniyle kısa

döem büüeyi bile açıklayabildiğ şühelidir. Hatta bir adım daha ileri

giderek, Solow‛n büüe modeli aslında gerçk olguları açıklayabilen bir

büüe modeli olmadığı, bile sölenebilir.

35

TFP ve kısa döem büüe

Solow‛n da kullandığı Neoklasik modelin bazı temel varsayımlarını tekrar

hatırlayalım.

1- Homojen (tek tip) çıktı.

2- Homojen (tek tip) sermaye.

3- Homojen (tek tip) emek.

Emek, sermaye malları ve çıktıların “homojen” olduğ varsayımına dayanan bir

model, acaba gerçkten büüenin ne kadarının teknolojik yeniliklerden

kaynaklandığını göterebilir mi?

İk bakışa yanıt “evet” olabilir. Öce belli bir başangıçyılı içn üetimde ne

kadar “homojen sermaye malı” ve “homojen emek” kullanıldığı ve ne kadar

“homojen çıktı” elde edildiğ hesaplanır. Ardından belli bir süe sonra, diyelim

ki 5 yıl sonra, o yıl içn üetimde ne kadar “homojen sermaye malı” ve “homojen

emek” kullanıldığı ve ne kadar “homojen çıktı” elde edildiğ tekrar hesaplanır.

Eğr “homojen çıktı”daki artışoranı, “homojen girdilerdeki artışoranından

daha yüsek ise, bunun bir açıklaması olması gerekir. İşe o açıklama Solow‛n

ülüTFP kavramıdır. Homojen çıktıdaki artışın olması gerekenden yüsek

olmasının nedeni “teknolojik yeniliklerdir. TFP kavramı, ilk bakışa tü üetim

faktölerindeki verimlilik artışından kaynaklanan bir büüeyi çğışırsa da

model aslında büüe öçüüden ziyade büüenin hangi üetim faktöüdeki

artışan ve hangi oranlarda arttığını götermektedir. TFP veya Solow Artığı

anlayışına göe büüe “dışal” teknolojik yeniliklerden kaynaklanmaktadır.

Bölesine “sakat” bir teknolojik yenilik anlayışı doğl olarak bizleri teknolojik

yenilik ile emek ve sermaye arasında organik bir bağolmadığı, bunların

birbirinden tamamen farklı üetim faktöleri oldukları yöüde çk yanlışbir

düşüceye göümektedir. Teknolojik yenilik nihayet “tekrar” iktisatçının

düyasına ve büüe modeline girebilmişir ama çk ciddi bir kusuru vardır: Ne

onu üeten emekle, ne de fiziksel yapısı içnde içelleşiğ sermaye malları ile

hiçir bağantısı yoktur.

Şkil:3-10, bazı varsayımsal endeks değrlerine göe 1950-2000 yılları

arasında girdilerdeki ve çıktıdaki artışı götermektedir. 1950 yılında bir birim

sermaye ve bir birim emek ile bir birim çıktı elde edildiğni varsayalım.

Dolayısıyla hem emek, hem sermaye hem de çıktı içn endeksi 100 olarak ele

alalım. 2000 yılına kadar geçn 50 yıllık süe içnde “homojen” emek ve

“homojen” sermaye endeksi 120 olurken, toplam çıktı endeksi 160 olmuşur.

K/L oranı sabitken çıktının endeks değrinin 120 yerine 160 çıkması Solow

tarzı teknolojik ilerlemenin katkısını götermektedir.

36

Solow tarzı TFP‛in aslında neyi göterdiğni Çzelge:3-2‛e daha net bir

şkilde gömek müküdü. 1950-1999 yılları arasında ABD‛e GSYİ yılda

yüde 3.6 oranında büüken, bunun 1.2‛i sermaye birikiminden, yüde 1.3‛üişüüdeki artışan, geri kalan yüde 1.1‛ik artışise teknolojik ilerlemeden

kaynaklanıyor.

Şkil: 3-10 Nör (yansız) teknolojik yenilik ve üetim endeksi

Y,L,K Y=160

K,L=120

100

1950

Çzelge: 3-2 ABD‛e büüenin kaynakları

Büüe Oranı

ΔY/Y =

Sermaye

α ΔK/K +

İşüüΒ ΔL/L +

TFP

ΔA/A

(yıllık ortalama artış

1 950- 1 999 3. 6 1 . 2 1 . 3 1 . 1

1950-1960 3.3 1.0 1.0 1.3

1960-1970 4.4 1.4 1.2 1.8

1970-1980 3.6 1.4 1.2 1.0

1980-1990 3.4 1.2 1.6 0.6

1990-1999 3.7 1.2 1.6 0.9

Kaynak: US Department of Commerce, US Department of Labor ve G.N. Mankiw.

Aktaran G. N. Mankiw (2003), Macroeconomics. s. 233, Çzelge: 8-3.

Diğr bir deyişe, Solow tarzı yaklaşıma göe üke bazında 3.6‛ik büüenin

(verimlilik artışının) üçkaynağı vardır ve teknolojik ilerleme (TFP) bunlardan

sadece birisidir.

Solow, 1957 yılında yaptığı ve 1909-1949 arası döemi kapsayan çlışasında

TFP ile ilgili çk daha çrpıcı bulgular elde etmişir. Buna göe geçn 40 yıllık

süe içnde TFP yılda ortalama yüde 1.5 artmış çlışılan saat başına hasıla

artışı iki kat artarken buna teknolojik yeniliğn katkısı yüde 87.5, sermaye

miktarının artışının katkısı sade yüde 12.5 olmuşur (1957, s.320).

37

Solow tarzı TFP yaklaşımıyla büüenin öçü yötemi, gerçk ekonomiden

ziyade “sanal” ekonomik âemi yansıtan bir yötem olduğ içn ciddi mantıksal

hatalar da içrmektedir. Her şyden öce ve en öemlisi teknolojik ilerlemenin

“dışal” bir etken olmadığı güüüde artık hemen hemen tü araşırmacılar

hatta konuyla ilgilenen herkes tarafından kabul edilmektedir. Dolayısıyla

teknolojik ilerlemeyi “dışal” bir etken olarak göen bir verimlilik analizi

yaklaşımı sadece tek ayağı değl, üçayağı birden olmayan bir masa gibidir ve

gerçk üetim ilişilerini anlamak ve sağıklı yorumlayabilmek açısından

yetersiz kalmaktadır. Teknolojik yenilikler “dışal” değl, tam aksine “içeldir”

ve asla göten zembille inmezler. Yatırımcıların bilinçi projeleri kapsamında

insan-güü daha doğusu “zihinsel emek” tarafından üetilirler. Zihinsel-emek,

bilgi, teknolojik yenilik, büüe ilişisi 5. Böüde ayrıntılı bir şkilde

inceleneceğnden şmdilik bu konu üerinde daha fazla durmuyoruz.

Ekonomik anlamda teknolojiyi çk öet olarak “üetim içn bilgi” şklinde

tanımlamışık (Güak, 2000-a). Zihinsel emeğn üüüolan teknoloji üetilen

ara- sermaye –ve tüetim mallarında içelleşrek meta haline döüşü. Diğr

bir deyişe, üetilen tü mallar zihinsel emeğn üüüolan teknolojileri kendi

fiziksel yapılarında içrirler. Bu nedenle TFP analizinde sermaye malları (K) ve

emek güüü(L) teknolojiden bağımsız faktöler olarak gömek veya

götermeye çlışak “yer çkimi yoktur” demek kadar anlamsız ve hatalı olur.

Peki, nasıl olur da Solow gibi akıllı ve yetenekli bir kiş teknolojik ilerleme ile

insan zekâı ve cisimleşişbilgiyi içren “sermaye malları” arasında bir ilişi

kurmaz? Acaba, teknolojik yeniliklerin kaynağını araşırmamasının ve

bul(a)mamasının nedeni ideolojik midir?

Aslında Solow böle bir ilişi kurmuşur. Teknolojik ilerlemenin geniştanımına

göe insan güüdeki “iyileşirmeler” de teknolojik ilerlemenin kapsamındadır

(Solow, 1957;.312;1988;.XIX). Dolayısıyla üetimde kullanılan insan-güüü

niteliğndeki iyileşeler ile büüe arasındaki ilişinin bilincindedir. Ayrıca

Solow, modelinin yatırımların öemini yeterince yansıtmadığı ve teknolojik

gelişenin büü kısmının üetilen mallarda “cisimleşiğ” düşücesindedir.

Hatta bir çlışasında (1962,s.76), teknolojik yeniliklerin üetim süecine

“sadece” üetim tesisi ve araçgereçere yapılan yatırım ile uygulanacağını

varsayar. Ama daha sonra “cisimleşe” kavramını bir kenara bırakmayı tercih

eder. Çüküdüşücelerine saygı duyduğ meslektaşı Denison “içelleşe”

yaklaşımının fazla açıklayıcı niteliğ olmadığı düşücesindedir (1988;s.XXIII).

Solow tarzı büüeyi öçn bir araşırmaya göe, (Pyo;2001) 1946-1999 yılları

arası Güey Kore‛e teknolojik ilerlemeden kaynaklanan büüe oranı sıfırdır

(bak. Çzelge:3-3). Oysa bunun gerçğ yansıtmadığını bırakın araşırmacıları

38

sokaktaki insan dahi bilmektedir. Teknolojik ilerlemenin boyutunu gömek içn

sadece otomotiv veya cep telefonu sektöüüincelemek yeterlidir.

Çzelge:3-3 G. Kore‛e 1946-1999 arası yıllık ortalama büüe oranları

Toplam Faktö Verimliliğ 0. 0

Katma Değr 6.6

İşüüGirdisi 3.7

Sermaye Girdisi 10.4

Faktö Girdileri Toplamı 6.6

Kaynak: H. K. Pyo (2001) Economic Growth in Korea (1911-1999), s.98,

Çzelge:23‛en,

İginçolan ise bir başa araşırmaya göe (Çzelge:3-4), gene Güey Kore‛e

Toplam Faktö Verimliliğ‛in 1960-1994 yılları arasında yılda ortalama yüde

1.5 artışgöterdiğnin hesaplanmasıdır.

Çzelge:3-4 G. Kore‛e 1960-1994 arası yıllık ortalama büüe oranı

İşç Başına Çıktı Artışına Katkılar

İşç Başına Çıktı Artışı Fiziksel Sermaye Eğtim Toplam Faktö Verimliliğ

5.7 3.3 0.8 1.5

Seoul Journal of Economics, Vol. 14, No: 1

Kaynak: Collins ve Bosworth (1996);aktaran D. Rodrik, (1999), Yeni Küesel Ekonomi ve Gelişekte Olan

Ükeler (s.51;Çzelge-3.1);Sabah Kitapları, İtanbul.

Her iki hesaplama da TFP kriterine uygun yapıldığına göe acaba hangisi yanlış

İisinden biri mi?

Yoksa her ikisi de mi?

39

KAYNAKLAR

Güak, H. 2000 Verimlilik Artışarı ve Eğtimli – Yaratıcı İsan

Kaynakları İişisi

Verimlilik Dergisi

— “ — 2001 MPM Verimli mi? Milli Prodütivite Merkezi ve

Makro verimlilik

;Eylü-Ekim;Ankara.

Verimlilik Dergisi

— “ — 2006 Ekonomik Büüe ve Küesel Ekonomi

Ekin Kitabev, Bursa.

Raporlar:

Verimlilik Raporu 2002 Milli Produktivite Merkezi, Ankara.

Verimlilik Raporu 2003 Milli Produktivite Merkezi, Ankara.

Verimlilik Raporu 2004 MPM, Ankara.

İternet kaynakları:

http-1 www.mpm.org.tr/hizmetlerimiz/danismanlik, 25-08-2006

http-2 www.mpm.org.tr/hizmetlerimiz/verimlilikolcme, 25-08-2006

http-3 www.mpm.org.tr/default.asp?menuid=17&dict=v, 25-08-2006

http-4 www.mpm.org.tr/sozluk/default.asp?dict=v, 25-08-2006

http-5 www.mpm.org.tr/verimlilik/, 25-08-2006

http-6 www.mpm.org.tr/sozluk/default.asp?dict=k, 27-08-2006

http-7 www.mpm.org.tr/default.asp?menuid=2, Aralık-2005

;Eylü-Ekim;Ankara

KAYNAK:http://www.elelebizbize.com/e-kutuphane/hasangurak/verimlilik_mpm.pdf

Verimlilik Kavramı

Verimlilik, “prodüktivite” sözcüğünün karşılığı olan bir kav­ramdır. Verimlilik genellikle “geniş” ve “dar” anlamda olmak üzere iki biçimde tanımlanmaktadır (1). Geniş anlamda verimlilik, ekonomik amaçlara ulaşmada araçların duyarlılık ve etkinliğini ölçen soyut bir kavram olarak tanımlanmaktadır. Dar anlamda verimlilik ise, tek­nik açıdan verimlilik ile aynı anlama gelmekte ve üretim miktarı (çıktı) ile  üretim  faktörleri  miktarı   (girdi)   arasındaki  fiziksel   ilişkiyi  belirtmektedjr. Gerek .uygulamada ve gerekse literatürde verimlilik denince, “dar anlamda” veya “teknik” açıdan verimlilik akla gelmekte ve birim üretim faktörüne isabet eden üretim miktarı veya o faktörün ortalama ürünü olarak tanımlanmaktadır. Yine verimlilik denilince, uygulamada genellikle işgücü verimliliğinden söz edilir. Bunun nedeni ise, işgücü dışında makina, araç-gereç, çeşitli donanım ve diğer sabit varlıkların oluşturduğu önemli bir üretim faktörü olan sermayenin verimliliğinin fiziksel   olarak ölçümünün hemen hemen olanaksız oluşudur.

Yukarıdaki tanımlara göre, verimlilik statik değil, dinamik bir ölçüdür. Zira, verimliliğin ölçümü için belli bir üretim döneminde (saat, gün, hafta, ay ve yıl gibi) üretime katılan her bir faktörün birimine düşen üretim miktarının ölçülmesi ve değişik dönemler arasında faktör verimliliğinin   birbirleriyle  karşılaştırılması   gerekmektedir.

Verilen tanıma göre,

Verimlilik =  Üretim miktar____ =          Çıktı (bjrim 2aman)
                  Üretim faktörleri miktarı      Girdi
eşitliği ile gösterilir.

Verimlilik   Türleri

Üretim miktarının üretim faktörlerine oranı olarak tanımlanan verimlilik, “toplam faktör verimliliği” ve “kısmi verimlilik” diye iki gruba  ayrılır.

Toplam üretimin, üretimde kullanılan tüm faktörlere bölünmesiyle elde edilen oranı “toplam faktör verimliliği”, toplam üretim miktarının işgücü, hammadde, makine ve donatım gibi üretim faktörlerine oranına da o faktörün verimliliği veya “kısmi verimlilik” denilmektedir.

Toplam faktör verimliliğine bazen “İşletmenin toplam verimliliği” de denilmekte ve kısaca aşağıdaki eşitlik biçiminde gösterilmektedir:

Toplam faktör verimliliği   =  Toplam üretim miktarı (output) Toplam girdi miktarı (input)

Üretilen ürün ve bunu üretmekte kullanılan üretim faktörleri homojen bir nitelik göstermediğinden, diğer bir deyişle aynı ölçü birimiyle ölçülemediklerinden uygulamada genellikle toplam faktör verimliliği üretim değerleri cinsinden (parasal olarak) hesaplanabilir. Üretim faktörlerinin her birinin ayrı ayrı verimlilikleri veya kısmi verimlilikleri şöyle ifade edilir:

İşgücü Verimliliği   =   Üretim miktarı    (birim/adam – saat veya
                                İşgücü miktarı        birim /işçi sayısı)

Makina Verimliliği    =  Üretim miktarı     (birim/makina – saat)
                                Makina – saat miktarı

Malzeme Verimliliği =Üretim miktarı          (birim/mal.mik. ya da üretim değ./mal.değ.)
                                Malzeme miktarı

Sermaye Verimliliği  =      Üretim değeri              
                                Üretimde kullanılan sermaye

İşletmede Verimlilik, Verimliliğin   İşletmeler  Açısından  Önemi

Verimliliğin işletmeler yönünden önemi iki noktada özetlenebilir:

1. Verimlilik, işletmenin başarı derecesini ve kârlılık durumunu gösterir. Piyasa koşullarına zamanında uyum gösteren bir işletmenin basan 11 olmasında en etken faktör; o işletmenin teknolojik gelişmeye ayak uydurarak gerçek maliyetlerini düşürmesi, diğer bir deyişle bi­rim ürün üretimi için kullanılan girdi hacmini azaltmasıdır. Girdi ve çıktı arasındaki oran verimlilik olarak tanımlandığına göre, işletmenin başarısı verimlilik artışına bağlıdır denilebilir. Belli miktarda girdiler karşısında üretimdeki artışlar, diğer bir deyişle, verimlilikteki artışların en büyük nedeni teknolojik gelişmedir.

Serbest rekabete dayanan bir ekonomide işletmelerin uzun dönemlerdeki kârlılık oranları, verimliliklerini yansıtan bir Ölçüt ola­rak kabul edilebilir. Serbest rekabet piyasasında tüm işletmeler aynı fiyatlarla karşılaştıkları için, bu işletmelerin kâr oranlarındaki artışlar girdilerin gerçek maliyetlerinin azalması, yani verimliliğin artışına bağlıdır.

2. Verimlilik, işletme yönetimi açısından da önemlidir: Verimlilik oranları ve verimliliğin ölçülmesi işletmelerin genel işleyişlerini ve başarı derecesini ortaya koyan önemli göstergelerdir. Bu nedenle, ve­rimlilik oranları ve verimliliğin ölçülmesi işletme yöneticileri için et­kin bir denetim aracı olarak kullanılabilir. Özellikle, günümüzde, işletmelerde yönetimin ekonomik ve teknik yönlerinin birbirini tamam­layacak şekilde önem kazandığı, buna karşın yöneticilerin çok kez tek­nik konular dışında ekonomik konularda yabancı kalmaları olasılığı dikkate alındığında; verimlilik ve verimliliğin ölçülmesinin yöneticiye gerek teknik, gerekse ekonomik sorunları çözmede yardımcı bir araç olacağı gerçektir.

Verimliliğin   Ölçümü

Gerek toplam faktör ve gerekse kısmi verimlilik ölçümü, verim­lilik oranını oluşturan üretim miktarının ve girdilerin fiziksel miktar­larının saptanmasını gerektirir. Böylece, genelde verimlilik ölçümü, verimlilik oranını oluşturan çıktı ve girdilerin tanımı ve bunların fizik­sel birimlerle ölçümü işlemine indirgenmiş olur. İşletmenin ve üretilen ürünün türüne göre çıktılar birim zamanda üretilen m2, rn3, m, kg, ton, vb. fiziksel birimlerle ölçülürken; girdiler makine, makine-saat, İşçi sayısı veya adam-saat cinsinden ölçülmeye çalışılır. Fakat şunu

I- Olağandışı Gelir ve Kârlar: İşletmenin olağan faaliyetle­rinden bağımsız olan ve bu nedenle arızi nitelik taşıyan duran varlıkların satışlarından sağlanan kârlar ile olağanüstü olay ve gelişmelerden kaynaklanan gelir ve kârları içerir.

J- Olağan Gider ve Zararlar (-): İşletmenin olağan faali­yetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık ve düzenli olarak or­taya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan gider ve zararların yer aldığı hesap grubudur.

K- Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları (-): Dönem kârı üzerinden, ilgili mevzuat hükümlerine göre hesaplanan vergi ve yasal yükümlülüklerden oluşur. Bu kalem, Dönem Kar yada Zararından çıkartılarak Dönem Net Kârı yada Zararı hesaplanmış olur

Eko-verimlilik yaklaşımında atıkların oluştuktan sonra bertarafını ve arıtılmasını ifade eden “boru sonu uygulamaları” yerini, çevresel etkilerin ürün tasarımı, satın alma tercihleri ve üretim süreçlerini kapsayan geniş bir çerçevede yönetilmesini öngören daha bütünleyici ve pro-aktif bir yaklaşıma bırakmaktadır. 

Eko-verimlilik, kavramsal olarak “Temiz Üretim” yaklaşımıyla örtüşmektedir. Her iki kavram da üretim sürecinde “doğal kaynak ve enerji tüketiminin”, “toksik ve tehlikeli kimyasal kullanımının” ve “atık, atıksu ve emisyon oluşumunun” bütüncül bir anlayışla kontrol edilerek minimize edilmesi anlamına gelmektedir. “Eko-verimlilik” ifadesi, sanayici tarafından üretim verimliliği ile ilişkilendirilmekte ve kavramın benimsenmesini kolaylaştırmaktadır. Bu nedenle çoğu zaman “Eko-verimlik” ve “Temiz Üretim” kavramları birbirinin yerine kullanılmaktadır.

Çağdaş dünyanın ekonomik sorunlarını çözümleyecek anahtar kavramlarından biri “verimlilik” tir. Gerçekten de verimlilik, günümüzde kalkınmanın, kalkınmış ülke ya da toplum olmanın en şaşmaz ölçütlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Aynı zamanda verimlilik, kalkınmanın itici gücüdür. Ulusal ekonominin bir sektöründeki verimlilik artışları, başka kesimleri de harekete geçirici bir rol oynayabilmektedir. Artan verimlilik, akılcı ve çağdaş bir yönetim altında kalkınmayı hızlandırmakta, gittikçe daha ileri boyutlara ulaştırmaktadır. Yüksek verimlilik, geçici güçlüklerle sarsılmayan üretme gücü demektir. Verimliliğin artması, insanoğluna, içinde yaşadığı doğayı ve toplumu kontrol etme, bu kontrolü günden güne genişletme gücü vermektedir. Gelişmiş olmak da bundan başka nedir ki? İşte bu yüzden, verimlilik, bugüne kadar alışılmış pek çok göstergeden daha anlamlı bir kalkınma ölçüsüdür. En genel anlatımıyla, üretim sürecine sokulan çeşitli faktörlerle (girdiler) bu sürecin sonunda elde edilen ürünler (çıktılar) arasındaki ilişkiyi ifade eden verimlilik, savurganlıktan uzak, kaynakları en iyi biçimde değerlendirerek üretmek demektir. Bundan dolayı teknik anlamda verimlilik, “üretilen mal ve hizmet miktarı ile bu mal ve hizmet miktarının üretilmesinde kullanılan girdiler arasındaki oran” olarak tanımlanır ve genellikle bu ölçü, çıktı/girdi olarak formüle edilir. Ancak, ekonominin dışındaki alanların da giderek daha çok incelemeye tabi tutulması ve ülkelerin gündemlerinin ön sıralarında yer alır hale gelmesi sonucu, verimlilik tanımında da değişiklik gözlenmeye başlanmıştır. Verimlilik denince artık, elde edilen ürün ve hizmetin kalitesini yükseltme, çevreyi ve doğal yapıyı koruma, çalışanlara en iyi yaşam ve çalışma koşullarını sağlama ve bu arada birim girdi başına üretim miktarını artırma çabaları birlikte düşünülmektedir. Verimlilik anlayışı, günümüzde insanın refah ve mutluluğunu birbirine paralel olarak geliştiren, iş ve teknolojiyi bir amaç değil araç olarak gören mertebeye ulaşmıştır. Toplam verimlilik anlayışı içinde ise verimliliği, çeşitli üretim ve çevre faktörleriyle teknolojik, ekonomik ve örgütsel yeteneklerin bir bileşimi olarak tanımlamak mümkündür.

Verimlilik neden Herkesi ilgilendirir?

İster işçi ya da işveren olalım, ister yönetici, isterse çiftçi, serbest meslek sahibi, öğretmen, öğrenci ya da ev kadını, toplumdaki yerimiz ne olursa olsun, bu ülkenin yurttaşları olarak verimlilik sorunu ile ilgilenmemiz gerekir. Neden? Niye bu kadar önemlidir verimlilik? Neden herkesi ilgilendirir? İşçiler daha iyi çalışma koşullarında, daha kısa çalışma süresinde daha çok ücret alır.İşveren, yeni yatırım imkanları yaratacak kaynak sağlar.Üretici, daha ucuz maliyetle daha yüksek kazanç elde eder.Tüketici, daha ucuz ve bol mal bulma imkanına kavuşur. Ülke, sağlıklı bir ekonomik büyüme ile hızla kalkınır. Ve sonunda toplum daha yüksek refah düzeyine ulaşır. Böylece verimlilik artışları ile elde edilen kazançtan herkes yararlanmış olur. Verimlilik nasıl artırılabilir? Ürünlerin tasarımı ve bileşimi her zaman aynı kalmaz, sık sık gözden geçirilir ve birtakım değişiklikler yapılır. Eğer bu değişiklikler imalatı kolaylaştırıcı, maliyeti düşürücü, üretim akışını hızlandırıcı nitelikte ise verimlilik artar. Aynı ürünü daha kısa sürede, daha az girdi kullanarak, daha ucuz üretmeye başlarız. Çağımız, bilimsel ve teknolojik gelişmeler çağıdır. Bu gelişmeler, üretim sürecinde ve üretim tekniklerinde yeniliklere yol açmaktadır. Bunlar da verimliliği doğrudan etkileyen faktörlerdir. Bilimsel ve teknolojik gelişmelere ayak uydurabildiğimiz sürece, verimlilik artışında geri kalmaktan kurtulabiliriz. Öte yandan, üretim sürecinin kapsamında yapılacak bazı değişikliklerle de verimliliği artırmak mümkündür. Sözgelimi, hammadde yerine sadece yarı-mamul alıp işleyen bir kuruluş, çoğu kez maliyeti ve riski fazla ünitelerini devreden çıkaracağından, verimliliğini de artırmış olur. Verimliliği artırmanın başlıca yollarından biri de, örgütlenme ve yönetimde gelişmeler sağlamaktır. Amaçların ve bu amaçlara ulaşmada kullanılacak araçların belirlenmesinde, yerleşme planında, malzeme taşınmasında, üretim planlamasında, aktif ve pasif varlıkların yönetilmesinde, nihayet insan yönetiminde başarı gösteren bir kuruluş, verimlilik düzeyini hızla yükseltir. Üretimde kullanılan makine ve tezgahların oluşturduğu sabit sermaye kapasitesi ile işgücünü, kısa dönemde çok önemli düzeyde artırıp azaltamayız. Bu yüzden bunların tam kullanımı, verimliliği olumlu yönde etkiler. Kapasitenin uzun süre önemli ölçüde düşük kullanıldığı bir ortamda yüksek verimlilikten söz edilemez. Buna bağlı olarak ithalat güçlükleri, enerji sıkıntısı, işçi-işveren uyuşmazlıkları, sonuçta verimlilik üzerinde olumsuz etkiler yaratır. Verimlilik ile kalite arasında da çok yakın bir ilişki vardır. Üretim sürecinin çeşitli aşamalarında kullanılan girdilerin kalitesizliği, üretimde yavaşlamalara, duraklamalara, önceden belirlenmiş standartlardan sapmalara yol açarak verimliliği olumsuz yönde etkiler. Kaliteli girdi, yüksek verimlilik ve kaliteli nihai ürün için vazgeçilmez bir önem taşır.

Aynı şekilde, üretimde kullanılan girdilerin en önemlisi olan insan gücünün kalitesi de verimliliği doğrudan etkileyen bir faktördür. İyi eğitilmiş, yeterli beslenen, iş kazalarından ve meslek hastalıklarından gereği gibi korunan, çeşitli sorunlarını çözebilen işgücü, yüksek verimliliğin en şaşmaz güvencesidir. Bu alanlarda devletçe ve toplumun bütün organlarınca yapılabilecek her türlü geliştirici düzenleme, ülke ekonomisinin verimliliğini artıracaktır.

Verimliliği Artırmak Kimlerin Görevidir?

Verimliliğin artırılması fabrikada, büroda ve tarlada işveren ve işçi olarak çalışan herkesin katkısını gerektirir. Verimliliğin artırılması için hükümet, meslek ve araştırma kuruluşları, sendikalar ve işveren teşekkülleri arasında sıkı bir işbirliği zorunludur. Hükümet politikaları, verimliliği artırma amaçlarını destekleyici yönde olmalıdır. Bunun en iyi yolu ise tam çalışmayı sağlayacak bir ekonomik ortam yaratılmasından ve elde edilecek yararların işveren ile işçi arasında adil biçimde paylaştırılmasını sağlamaktan geçer. Verimliliği artırma konusunda hükümetin bir görevi de yeterli bir ulaştırma düzeni, sosyal hizmetler, eğitim ve öğrenim imkanları sağlamak, araştırma ve geliştirme birimleri kurmak, toplumun verimliliğini artırma gereğini benimsemesine yol açacak politikalar üretmektir. Gerek işletme düzeyinde, gerek ulusal düzeyde iyi bir işçi-işveren ilişkileri düzeninin sağlanmasının önemi büyüktür. Verimliliği artırma, savurganlığı önleme alanında hükümetin, yöneticilerin ve sendikaların sorumlulukları birbirleri ile iç içe girmiş durumdadır. Bu yüzden hiç biri, ötekinin desteği olmadan ileri adımlar atamaz.

Organizasyonunuzun “en iyi iş yapma biçimlerini” hayata geçirebilecek beceriler konusunda eğitilmiş olmasını temin edin.

Ürün dizaynı üstüne yoğunlaşın, bu konu üretimdeki verimliliğin temel taşıdır.

Çalışanlarınızla olan ilişkinizi geliştirin, kararların ve analizlerin içinde olmalarını sağlayın. 

Kendi kendine karar verebilen takımları organize etmeye çalışın.

Değişen üretim verimliliğinizi ölçebilecek bir sistem geliştirin. Gerekli olan verileri toplamak için çaba sarf edin. 

Gelişmeyi değerlendirin ve ödüllendirin.

Antalya, Türkiye 2010

Deklarasyon

Dünya Verimlilik Kongresi/ Avrupa Verimlilik Konferansı Antalya, Türkiye 2010 Deklarasyon “Yeni Yönelimlerin Eşiğinde Verimlilik: Toplumsal, Ekonomik ve Çevresel Sorumluluğa Sahip Bir Dünya Yaratmak” ana temasıyla 2-5 Kasım 2010 tarihleri arasında Antalya, Türkiye’de gerçekleştirilen Kongremizde, üç gün süren sunuş, toplantı ve tartışmalar küresel verimlilik topluluğunun üyeleri olarak biraraya gelen bizler için hem esin kaynağı oldu hem de bilgi edinmemizi sağladı. Kongre için seçilen tema, Türkiye’nin Avrupa ve Asya arasında yeralan konumunu ve varolmasını arzu etmediğimiz ancak sıklıkla mevcudiyetine tanık olduğumuz- ekonomik, sosyal ve kültürel ayrılıklar arasında iletişimi sağlamak açısından önemini vurgulamaktadır. Kongremiz, küresel bir mali kriz sonrasında ortaya çıkan bir atmosferde düzenlenmiş olduğundan, verimlilik kapasitesini artıran ve dengeleyen bir yol olarak verimlilik artışının önemini daha da artırmıştır. Pakistan Ulusal Verimlilik Merkezinin de küresel verimlilik ailesinin en yeni üyesi olarak aramıza katılmasından mutluluk duyuyoruz. Bu aileyi büyütmeye devam edeceğiz. Böylece, kolektif bilgi ve etkimiz daha çok ülkeyi kapsayan bir dünya vatandaşlığı ve daha verimli bir geleceğin şekillenmesini sağlayacaktır. Bireysel ve kollektif faaliyetlerimiz sonucunda küresel verimlilik topluluğunun üyeleri olarak bizler aşağıdaki ifadeleri onaylıyoruz: 1. Yalnızca, verimlilik artışı sürdürülebilir enerji, gıda ve su ile ilgili olarak ortaya çıkan sorunlara yanıt verebilir. 2. Verimlilik artışı basit bir kavram olmakla birlikte uygulamada içiçe geçmiş ve birbiri ile örtüşen disiplinleri ve alanları içeren karmaşık bir süreçtir. 3. Bu alanlar ve disiplinlerde çalışan bireyler ve gruplar arasında ortak bir anlayış oluşturmaya ihtiyacımız bulunmaktadır. 4. Bireysel ve kollektif olarak ortak anlayış oluşturma çabalarımız devam edecektir. 5. Bu çabaların sonuçlarını ve çıktılarını yaymak için yeni yöntemler ortaya konulacaktır. 6. Türkiye’nin verimlilik ve ekonomik kalkınması ile ilgili mesajlar dünyaya taşınacaktır. Böylece, küresel verimlilik ailesinin üyeleri olarak bizler küresel dünya vatandaşlarının yükselen amaçlarının gerçekleştirilebileceği koşulların oluşumunu sağlayabiliriz. Dünyayı daha verimli bir yer kılma misyonumuzu devam ettirmek için 2012 yılında Toronto, Kanada’da tekrar bir araya gelmeyi kararlaştırmış bulunuyoruz. Kerim ÜNAL John HEAP Wolfgang SCHROETER Milli Prodüktivite Merkezi Genel Sekreteri Dünya Verimlilik Bilimi Konfederasyonu Başkanı Avrupa Ulusal Verimlilik Merkezleri Birliği Başkanı

Bilim ve teknoloji

    * Verimlilik (istatistik), bir değer biçicinin istenilirliği
    * Algoritmik verimlilik, bir bilgisayar programının hız ve bellek gereksinimlerinin karşılanması
    * Verimlilik etkeni, veri iletişiminde bir değer

Ekonomi

    * Ekonomik verimlilik, değer kaybı ya da benzeri istenmeyen durumları kapsayan genel bir terim
    * Finansal pazar verimliliği, ticaretin finansal pazarlardaki verimliliğine ilişkin bir ölçü
          o Pareto verimliliği, bir kişinin durumunu kötüleştirmeden başka bir kişinin durumunu iyileştirme
          o Kaldor-Hicks verimliliği, Pareto verimliliğinin biraz daha az bağlayıcı uyarlaması
          o Dağıtım verimliliği, malların eşit dağılımı
          o Verimlilik ücretleri, çalışanlara verimlilik artışına koşut biçimde pazar standardının üzerinde ücret ödeme
    * İş verimliliği, giderlerin kâr cinsinden ifadesi

Fizik

    * Verimli enerji kullanımı, en az enerjiyle en çok işi yapma
          o Enerji dönüşüm verimliliği, belirli bir enerji girdisine karşılık elde edilen enerji miktarı
          o Enerji korunumu, enerji kullanımının azaltılması
          o Elektriksel verimlilik, harcanan elektriksel güce karşılık elde edilen güç
          o Yakıt verimliliği, yakıt enerjisinin hareket enerjisi ya da işe çevrilmesi
                + Özel itki, itmeyle çalışan sistemlerdeki yakıt verimliliği
          o Aydınlatma verimliliği, belirli bir enerji girdisine karşılık elde edilen görünür ışık miktarı
          o Mekanik verimlilik, basit bir makinenin verimliliği
          o Termodinamikte:
                + Exerji verimliliği, termodinamiğin ikinci kuralının ölçümü
                + Isıl verimlilik, yakıtın artan ısı değerine karşılık gelen iş miktarı
          o Yayınım verimliliği, yayınım gücünün bir antenin uçlarında soğurulmuş enerjiye oranı
          o Oylumsal verimlilik, içten yanmalı motor tasarımında kullanılan bir terim
    * Faraday verimliliği, elektroliz
    * Kuantum verimliliği, ışığa duyarlı bir aygıta ilişkin bir ölçüm

Diğer kullanımları

    * Verimlilik Hareketi, ABD Gelişme Dönemi’nde (1890–1932) ekonomi, toplum ve hükümet verimliliğini savunan hareket
    * Malzeme verimliliği, inşaat projeleri ya da fiziksel işlemlerin malzeme gereksinimlerinin karşılaştırılması

Kaynak: http://tr.wikipedia.org/

Başka bir tanıma göre ise verimlilik çağdaş dünyanın ekonomik sorunlarını çözümleyecek anahtar kavramlardan biri olarak da belirtilebilir. Gerçekten de verimlilik, günümüzde kalkınmanın, kalkınmış ülke ya da toplum olmanın en şaşmaz ölçütlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Aynı zamanda verimlilik, kalkınmanın itici gücüdür. Ulusal ekonominin bir sektöründeki verimlilik artışları, başka kesimleri de harekete geçirici bir rol oynayabilmektedir.

Mesela  sermaye yoğun mal sektöründeki bir gelişme tarım sektörünü de geliştirecektir.  Şöyle ki tarımda emeğin yerini makineler almaya başlamakta ve üretim artık daha çabuk ve daha verimli olmaktadır.

En genel anlatımıyla, üretim sürecine sokulan çeşitli faktörlerle(girdiler) bu sürecin sonunda elde edilen ürünler (çıktılar) arasındaki ilişkiyi ifade eden verimlilik, savurganlıktan uzak, kaynakları en iyi biçimde değerlendirerek üretmek demektir.

Bundan dolayı teknik anlamda verimlilik, “üretilen mal ve hizmet miktarı ile bu mal ve hizmet miktarının üretilmesinde kullanılan girdiler arasındaki oran” olarak tanımlanır ve genellikle bu ölçü, çıktı/girdi olarak formüle edilir.  Bu çok basit ve klasik bir yöntem olup buna katma değeri de eklemek daha sağlıklı sonuç almamızı sağlayacaktır.
 
Verimlilik Çeşitleri

Kısmi Verimlilik

Üretim faaliyeti sonunda elde edilen çıktının bu üretimde kullanılan girdilerden herhangi birine oranlanmasıyla kısmi verimlilik hesaplanmaktadır. Verimlilik analizine konu olan girdilerin emek, arazi, sermaye verimliliği ve arazi verimliliği olarak adlandırılmaktadır. Toplam çıktı miktarı net veya brüt olarak anılır ve herhangi bir üretim faktörü ile ilişkilendirildikten sonra elde edilen kısmi verimlilik oranı net veya brüt olarak bir anlam ifade eder.

Kısmi verimlilik, zaman içerisinde çıktı ünitesi başına belirli girdilerde meydana gelen tasarrufları ölçer. Buna göre zamanla çıktı miktarı başına belirli girdiler kullanılmak suretiyle elde edilen tasarruflar ölçülebilmektedir. Ancak kısmi verimlilik hesaplarında faktör  paylarından sağlanan ölçülmekle beraber, belirli bir üretim faaliyeti sonucu ortaya çıkan verimliliğin ölçüsü değildir. Çünkü kısmi verimlilik katsayıları faktör ikamelerinden ve genel verimlilik oranının kısmi verimlilik ölçüsü olarak kabul edilebilmesi için söz konusu girdinin toplam girdi miktarındaki payın büyük olmaması gerekmektedir. Örneğin, bir üretim faaliyetinde emek verimliliğinin ölçülebilmesi, emek girdisinin diğer girdilere göre nispi oranının daha büyük olması, diğer girdilerin ise sabit kalmasıyla mümkün ve anlamlı olur.

Verimliliğin hesaplanmasında üretim faktörleri için gerekli  olan bilginin yetersizliği verimlilik ölçümlerini zorlaştırmaktadır. Bundan dolayı, üretim faktörlerinin tümü için bir verimlilik oranının hesaplanabilmesi zor olmaktadır.

Toplam Faktör Verimliliği

Bir üretim faaliyeti sonucu elde edilen çıktının bu üretim faaliyetlerinde kullanılan girdilere bölünmesiyle hesaplanan verimlilik türüdür. Toplam Faktör verimliliği üretimde kullanılan tüm kaynakların etkinlik derecelerini ölçmektedir.

Üretimde kullanılan kaynakların birinin önemli olması yanında, diğerlerinin de aynı derecede önem taşımaları ve bu kaynaklarda değişmelerin meydana gelmesi verimliliği tek bir faktöre göre değil de tüm faktörlere göre ölçmek mümkün olmakla beraber, genel verimlilik düzeyi hakkında da bir fikir verebilmektedir.

Özellikle, gelişmekte olan ülkelerde üretim faaliyetlerinde kullanılan girdilerin yetersizliği ve faktör bileşimindeki dengesizlik, söz konusu faktörlerin verimliliğe esas alınacak bilgilerin de eksik olmasına neden olmaktadır. Bu bakımdan gelişmekte olan ülkelerde toplam faktör verimliliği yerine genellikle kısmi verimlilik hesaplamaları tercih edilmektedir.

Verimlilik Artışı

İşçilere daha çok ücret, işverenlere daha çok kar, devlete daha çok vergi sağlamanın havuzunu oluşturan verimlilik, iç ve dış pazarlarda rekabet eden bir işletmenin kalite, sonrası hizmetler ve imaj gibi kozları arasında seçkin bir yer tutar. Bir işletme, ürettiği mallara yönelik talebi sürekli kılabilmek ve böylece pazarlarda tutunabilmek için ürün fiyatını düşük tutmak, ürün kalitesini yükseltmek, satış sonrasında sunduğu hizmetleri geliştirmek ve imaj yaratmak için olduğu kadar, verimlilik düzeyini yükseltmek için de savaş vermek durumundadır.

Bu yüzden firmalar verimliliği artırma yönünde çalışmalara yönelmektedirler. Yapılan yönetim kurulu toplantılarında verimlilikle ilgili önemli kararlar almaktadırlar. Onlarda bilmektedirler ki, daha fazla satış yapıp, daha çok kâr etmenin en önemli yollarından biride verimlilikten geçmektedir.

Verimliliği yükseltmek demek, eldeki emek, sermaye ve toprak gibi üretim faktörlerinden eskisine göre daha çok ürün elde etmek demektir. Verimlilik artışları bireylerin yaşam koşullarını derinden etkilemektedir. Genel olarak toplumu oluşturan bireylerden hiç birinin gelirini azaltmadan en azından bir kişinin gelirini yükseltebilmek yalnızca verimlilik artışlarına bağlıdır. Öte yandan verimlilik artışları geniş kuşaklara daha uzun süreli eğitim sunabilme olanağını sağlayan temel kaynaktır da. Yetişkinler, kendilerini yaşatacak düzeyin çok üstünde bir üretim düzeyini başardıklarında genç kuşakları yaşatmanın ötesine geçerek onlara daha uzun süreli bir eğitim fırsatı da sunmuş olurlar. Çalışma dönemlerini noktalayıp emeklilik dönemine adım atmış insanların gönenç düzeylerindeki yükselişler de ancak verimlilik artışlarıyla kalıcı bir biçimde temellen dirilebilir. Ve bütün bunlar ölçüsünde önemli olan bir konu da şudur: Dinlenebilmek ve kendilerini geliştirebilmek işin boş zamana en çok gereksinim duyan yetişkinlere, istediklerini verecek temel kaynağı da verimlilik artışlarından başka yerlerde aramamak gerekir.

O zaman gelişimin tamamlamış çağdaş medeniyetler seviyesine çıkabilmek içinde verimliliğin artırılması önem taşımaktadır. Şöyle ki bir ülke düşünün verimliliği düşük olsun. Mesela diyelim ki sanayi yoğun mal üretiminde yeterli verimliliğe ulaşamamış olsun. Yani on tane kaynağı üretime sokmasına rağmen dokuz tane ürün elde etmiş olsun. Bu durumda giderek daha çok üretim faktörü kullanarak her seferinde daha az ürün elde edecektir. Buda ülke kaynaklarının israfına neden olacaktır. Çünkü gelişimini tamamlamış, verimlilik artışıyla ilgili kriterlere daha çok önem veren toplumlar daha az kaynakla daha fazla ürün elde edebilmektedirler. Yeterli verimliliği sağlayamayan ülkenin ekonomisi devamlı bir düşüş gösterecek sonuçta krizlerle boğuşmak zorunda kalacaktır. Sonrada bazı ülkeler gibi (mesela Türkiye) uluslararası kredi sağlayan kuruluşlara bağımlı kalacaktır.  

Verimliliğin Ölçülmesi

Tek bir girdi kullanan ve bununla da yalnızca tek bir mal üretilen bir işletmede girdiyi, çıktıyı, dolayısıyla da girdi başına çıktı olarak tanımlanan verimliliği ölçmekte bir zorluk yoktur. Yapılacak iş, topu topu çıktıyı girdiye bölmektir. Çünkü verimlilik, fiziksel büyüklükleriyle ölçülen girdilerin gene fiziksel büyüklükleriyle ölçülen çıktıları ne ölçüde oluşturabildiğini yansıtan bir göstergedir. Girdileri ve çıktıları fiziksel olarak ölçmenin sorun olmadığı bir yerde, verimliliği ölçmek de sorun olmaz. Girdi ve çıktı türlerinin çoğaldığı durumlarda ise büyük bir sorunla yüz yüze gelinmektedir:

Türdeş nitelikte olan girdiler ve çıktılar toplanabilirken biri başka, öbürü başka niteliklerde olan girdiler nasıl toplanabilir?

Burada baş gösteren zorluklardan birincisi girdilerin, ikincisi de çıktıları ölçümü konusundadır. Acaba on usta ile on mühendis ya da on kilogram şeker ile on kilogram küspe nasıl toplanabilir?

Girdiler ve çıktılar, ancak içerdikleri ortak varlık bakımından toplanabilir. Elma ile armut toplanamazsa da içerdikleri ortak varlık olan ağırlık bakımından toplanabilir. Bu bağlamda, girdiler içerdikleri ortak varlık olan maliyet bakımından, çıktılar ise yine içerdikleri ortak varlık olan değer bakımından toplanabilir. İşte verimlilik ölçümlerinde yapılan işlem de budur.

Solow Büyüme Modeli ve Solow Artığı

Toplam Faktör Verimliliği (TFP) verimlilik artışı ile ilgili araştırmalarda sıkça karşılaşılan bir kavramdır. Verimlilik ölçümü yapan birçok kişi ve kuruluşlar tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bu tarz yaklaşıma göre teknolojinin gelişmesinden kaynaklanan ekonomik büyüme çok azdır veya yoktur. Yani bir ülkenin büyümesi ve gelişmesi demek teknolojinin de ilerlediği anlamına gelmemektedir. Teknoloji sadece hayatı biraz daha kolaylaştıran bir alettir. Dolayısıyla ekonomiye etkisi ne kadar olabilir ki gibi bir soru çıkıyor karşımıza.

Bu yaklaşıma göre üretimde sadece iki üretim faktörü kullanılmaktadır. Bunlar sermaye (K)  ve emek (L) dir. İşte bu iki faktör en uygun şekilde tam rekabet piyasasında kullanılırsa o zaman piyasada işsizlik ve eksik istihdam olmayacaktır. Eğer ekonomide bir dengesizlik söz konusu ise daha çok emek (L) ve sermaye (K) istihdam edilerek tekrar denge durumuna gelmek mümkün olacaktır.

Neoklasiklerin görüşünden yola çıkan Solow bir çalışmasında ABD deki büyümenin nedenlerini incelerken K ve L’nin artış miktarını hesaplamış ve üretimdeki artışın bunlardan daha çok olduğunu saptamıştır. Bunun sonucunda Solow uzun dönem büyümenin kaynağının teknolojik ilerleme olduğu kanısına varmıştı. O’na göre büyümenin önemli bir kısmı teknolojik ilerlemeden, geri kalan kısmı ise sermaye yoğunluğundaki artıştan kaynaklanıyordu.

Solow artığına karşı eleştirilerde olmaktaydı. Bunlardan en önemlisi ise bu tarz büyümenin sadece teknolojik ilerlemeden kaynaklanıyor olmasıydı. Bunun yanında emek ve sermaye miktarındaki artışından kaynaklanan büyümede olsaydı daha uygun olacaktı.

Kaynak: http://www.bilgininadresi.net

Verim verimlilik bahçe ziraat tarım teknik makine traktör biçerdöver bahçe makinaları verim ticari verim yazılım verim bilgisayar verim program verimli arif verimli doktor sağlık tıp psikolog psiyatr temizlik danışmanlık insan kaynakları insan kaynakları ik IK İK tv